7 – dars.  Sonlarni bir sanoq sistemasidan boshqa sanoq sistemasiga o'tkazish


Dars maqsadi: 

  • turli asosli sanoq sistemasidagi sonlarni o'n asosli sanoq sistemasiga o'tkazishni o'rgatish; 
  • o'nlik sanoq sistemasidagi sonlarni boshqa sanoq sistemalariga o'tkazish o'rgatish 
  • ikkilik sanoq sistemasidagi sonlarni sakkizlik sanoq sistemasiga va aksincha sakkizlik sanoq sistemasidagi sonlarni ikkilik sanoq sistemasiga triadalar yordamida o'tkazish usullarini tushuntirish.

Asosiy tushunchalar:

         Sonlarni bir sanoq sistemasidan boshqa sanoq sistemasiga o'tkazish.

Mavzuni boshlashga hozirlik

Informatika va hisoblash texnikasi asoslari darsligi. O'qituvchi tomonidan kompyuterlar ishga hozirlanadi. Mavjud elektron darslik va elektron qo'llanmalar kompyuterga yuklab ishchi holatga keltiriladi.

       Mavzuni yoritish:

       Bu dars da turli asosli sanoq sistemalari orasidagi bog'lanishlar ko'rib o'tiladi. Bunda, asosan, inson tomonidan qo'llab kelinayotgan 10 asosli sanoq sistemasi bilan birgalikda kompyuterlarda qo'llaniladigan 2, 8, 16 asosli sanoq sistemalari orasidagi bog'lanishlar o'rganiladi. Qo'llanilayotgan usullar barcha asosli pozitsiyali sanoq sistemalari uchun tatbiq etilishi mumkin.


Turli asosli sanoq sistemasidagi sonlarni o'n asosli sanoq sistemasiga o'tkazish

       

Turli asosli sanoq sistemasidagi sonlarni 10 asosli sanoq sistemasiga o'tkazish uchun sonlarni mazkur sanoq sistemasi asosi darajalari bo'yicha yoyish formulasi

akqk+ak-1qk-1+ak-2qk-2+ · · · +a1q1+a0q0+a-1q-1+a-2q-2+ · · ·

dan foydalaniladi, bu yerda :

 a, ak-1, · · ·, a0  – sonning butun qismi yoyilmasi koeffitsientlari;

 a-1 ,a-2, · · · , a-k – sonning kasr qismi yoyilmasi koeffitsientlari;

 q- sanoq sistemasi asosi .  

       1-misol. Ikkilik sanoq sistemasidagi 100110 sonini o'nlik sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish: Bunda

                     ao=0, a1=1, . . . , a5=1, q=2 

ekanligidan, yuqoridagi formulaga asosan

           100110=1·25+0·24+0·23+1·22+1·21+0·20=32+0+0+4+2+0=3810


 hosil bo'ladi, yoki: 

                                   100110=25+22+21=32+4+2=3810

Javob: 3810.


2- misol. Ikkilik sanoq sistemasidagi 101,101 sonini o'nlik  sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish: 

                   101,101=22+20+2 -1+2 -3=4+1+1/2+1/8=5+5/8=5,62510

 Javob: 5,62510. 


3- misol. Sakkizlik sanoq sistemasidagi 376 sonini o'nlik sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish:

                    376=3·82+7·81+6·80=3·64+7·8+6·1=192+56+6=25410

 Javob: 25410.


4- misol. Sakkizlik sanoq sistemasidagi 426,31 sonini o'nlik sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish:

                    426,31=4·82+2·81+6·80+3·8 -1+1·8 -2=

               =4·64+2·8+6·1+3·1/8+1·1/64 =

               = 256+16+6+25/64 = 278+0,390625 = 278,39062510           

Javob: 278,39062510.  

       

       5- misol. O'n oltilik sanoq sistemasidagi 2AF sonini o'n asosli sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish:  

                2AF=2·162+A·161+F·160=2·256+10·16+15·1=512+160+15=68710

 Javob:  68710.        

6- misol. O'n oltilik sanoq sistemasidagi A3,0C sonini o'nlik sanoq sistemasiga o'tkazing.

 Yechish:

          A3,0C = 10·161+3·160+0·16 -1+12·16 -2=160+3+0,046875=163,04687510 .

Javob:  163,04687510 .





       

Quyidagi mashqlarni bajaring:


1. Ikkilik sanoq sistemasida berilgan sonlarni o'nlik sanoq sistemasiga o'tkazing.

a)  110110                           

b)  101011                             

c)  1101010

d)  101101

e)  1101101

f)  11010,01

g)  111,001

h)  10001,111

i)  10111,10011

k)  110010,011

l)   10000,0001

m)  1001001,00101

2. Sakkizlik sanoq sistemasida berilgan sonlarni o'nlik sanoq sistemasiga o'tkazing.

a)  27                                 

b)  76                             

c)  143

d)   251                              

e)  234                           

f)  27,56

g)  126,04                       

h)   654,75                  

i)  726,035

k)  7703,001

l) 10000,0001

m) 0, 63425

3. O'n oltilik sanoq sistemasida berilgan sonlarni o'nlik sanoq sistemasiga o'tkazing.

a)  3F                                 

b)  12                                 

c)  1A2

d)  9A1                              

e)   FB4C                           

f) CAB,A

g)  DA2,04                        

h)   1ABF,FF                     

i)  FAD6,CA

k)  EC,CEC  

l)  1110001,001

m) 80008

4. Amallarni bajarib, natijasini o'nlik sanoq sistemasiga o'tkazing:

a)  10012 + 1100112                                

b)  101101,1– 111,012                                 

c)  10018 + 1100118                                

d)  101101,1– 111,018                         

f)  100116 + 11001116                                

g)  101101,116 – 111,0116

5. O'n asosli sanoq sistemasiga o'tkazib, amallarni bajaring:

a)  1111,1112 + 101,110112                                

b)  10110101,01– 311,018                                 

c)  11011012 + 146358                                

d)  10122,1– 111,0116                         

f)  110010012 + ACCA16                                

g)  1A1B,116 – 111001111,012

6. To'g'ri burchakli uchburchakning asosi va balandligi ikkilik sanoq sistemasida berilgan. Uchburchak yuzini o'nlik sanoq sistemasida toping:

a) a = 1001  ; h = 111110

b) a = 101100  ; h = 1111

c) a = 11100 ; h = 100

d) a = 1110  ; h = 1001,1

e) a = 10001  ; h = 110

f) a = 10,001 ; h = 101010

g) a = 1100 ; h = 1110

h) a = 100,11; h = 10010010

7. To'g'ri burchakli uchburchakning asosi va balandligi sakkizlik sanoq sistemasida berilgan. Uchburchak yuzini yarmisini o'nlik sanoq sistemasida toping:

a) a = 7446  ; h = 34

b) a = 5345  ; h = 7664

c) a = 245 ; h = 6356

d) a = 10010 ; h = 100

e) a = 3256 ; h = 53

f) a = 7,0002; h = 52672

g) a = 2355 ; h = 64

h) a = 10 ; h = 16

8. Uchburchakning tomonlari o'n oltilik sanoq sistemasida berilgan. Uchburchak yuzini o'nlik sanoq sistemasida toping:

a) a = A82B  ; b = 568 ; c = BFA

b) a = 5FA5  ; b = 44 ; c = 9

c) a = 4563  ; b = AA; c = F8E

d) a = 1001,1  ; b = 100 ; c = 11

e) a = 100A  ; b = A100 ; c = 76DA

f) a = 976  ; b = 579 ; c = 795

g) a = ADDA  ; b = DED ; c = ACF

h) a = 67CD  ; b = 12 ; c = ABCDEF

9. Ikkilik va sakkizlik sanoq sistemasida berilgan S2 va S8 sonlarni yig'indisini va ayirmasini o'nlik sanoq sistemasida toping:


S2

S8


S2

S8

a) 

10101010

741

b)

1001111

35,346

c) 

1011010

1654

d)

111111,11

454

e)

1010100,101

4520

f)

1,0110101

0,10001

g)

1000,001

20,003

h)

10110111

11111

10. Uchburchak asosi a8 sakkizlik va balandligi h16 o'n oltilik sanoq sistemasida berilgan. Uchburchak yuzini o'nlik sanoq sistemasida toping:

a) a8 = 5422  ; h16 = 568 

b) a8 = 215  ; h16 = 44 

c) a8 = 122  ; h16 = A1A

d) a8 = 1001,1  ; h16 = 10 

e) a8 = 444  ; h16 = F100 

f) a8 =  320 ; h16 =  9BBC

g) a8 = 612  ; h16 = ED 

h) a8 = 777  ; h16 = CAC


O'nlik sanoq sistemasidagi sonlarni boshqa sanoq sistemalariga o'tkazish


O'nlik kasr ko'rinishdagi sonlarni o'nli sanoq sistemasidan boshqa sanoq sistemasiga o'tkazish uchun avval butun qismi, so'ngra kasr qismi boshqa sanoq sistemasiga o'tkazilib, hosil qilingan natijalar qo'shiladi.

1-misol.   O'nlik sanoq sistemasida berilgan 29 sonini ikkilik sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish:          

_29

 2




  28

_14

 2



    1

  14

_7

 2



    0

  6

_3

 2



  1

  2

 1




  0

  

Javob:  2910 = 101012.

2-misol.  O'nlik sanoq sistemasida berilgan 0,125 sonini ikkilik sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish:






0

x

0

x

0

x

1

1 25

     2

250

     2

500

    2

000

Amal bajarilishi chiziqning o'ng tomonida nollar hosil bo'lguncha yoki takrorlanish hosil bo'lguncha davom ettiriladi!









Javob: 0,12510 = 0,001.

O'nlik  sanoq sistemasidagi sonlarni sakkizlik va  o'n oltilik sanoq sistemasiga o'tkazish ham yuqoridagi usulda bajariladi.

3-misol. O'nlik sanoq sistemasida berilgan 238 sonini sakkizlik sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish:

     

_238

8


  232

_29

 8

     6

  24

 3


    5

      

Javob: 23810 = 3568 .

  4-misol. O'nlik sanoq sistemasida berilgan 0,38 sonini sakkizlik sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish:



0 | 38

x |   8

3 | 04

x |   8

0 | 32

x |   8

| 56

x |   8

4 | 48

x |   8

3 | 84

x |   8

6 | 72

x |   8

| 76


6 | 08

x |   8

0 | 64

x |   8

5 | 12

x |   8

0 | 96

x |   8

7 | 68

x |   8

5 | 44

x |   8

| 52

x |   8

4 | 16


x |   8

1 | 28

x |   8

2 | 24

x |   8

1 | 92

x |   8

7 | 36

x |   8

| 88

x |   8

7 | 04

Davriy davom etuvchi


Chiziqning o'ng tomonidagi 04 soni qaytarilmoqda. Demak, bu holda davriy kasr hosil bo'ladi.

Javob: 0,3810 = 0,(302436560507534121727).

5-misol.  O'nlik sanoq sistemasida berilgan 486 sonini o'n oltilik sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish:

_486

16


  480

 _30

16

      6

   16

  1


E=14





Javob:  1E616.

       6-misol.   O'nlik sanoq sistemasida berilgan 0,648193359375 sonini o'n oltilik sanoq sistemasiga  o'tkazing.

 Yechish:

 





0

x

A=10

x

5

x

F=15

0,648193359375

 16

37109375

 16

9375

 16

0

     




       





Javob: 0,64819335937510 = 0,A5F16

       




Quyidagi mashqlarni bajaring:

1. O'nlik sanoq sistemasida berilgan sonlarni ikkilik sanoq sistemasiga o'tkazing.

a)  19                                b)  24                              c)  87

d)   123                             e)  217                            f)  54,18

g)  48,36                           h)  383,075                     i)  712,543

2. O'nlik sanoq sistemasida berilgan sonlarni sakkizlik sanoq sistemasiga o'tkazing.

a)  58                                b)  146                             c)  314

d)   825                             e)  1374                           f)  496,29

g)  583,137                       h)  279,163                     i) 5432,1274

3.  O'nlik sanoq sistemasida berilgan sonlarni o'n oltilik sanoq sistemasiga o'tkazing.

a)  231                                b)  372                           c)  482

d)  2314                              e)  3512                         f)  846,54

g) 564,3125                        h)  325,475                    i)  916,815

4. O'tkazishni bajaring:

a)  101111012               ?16                                

b)  1110000           ?8                                 

c)  ABCD16                  ?8                                

d)  63178                          ?2                         

f)  110,1118                  ?16                                

g)  119A16                       ?2

5. Amallarni ikkilik sanoq sistemasida bajaring.

a)  1010,12 + 1010,1112                                

b)  1010,011– 563,18                                 

c)  100012 + 6358                                

d)  10657– 2111,0116                         

f)  110,1112 + 1AB16                                

g)  1BAB,116 – 10011,1112

6. Amallarni sakkizlik sanoq sistemasida bajaring.

a)  100112 + 1010112                                

b)  1111,111– 562,348                                 

c)  111012 + 4338                                

d)  5454,77– 5454,E16                         

f)  10012 + 100116                                

g)  BBBB,B16 – 1111111,112

7. Amallarni o'n oltilik sanoq sistemasida bajaring.

a)  101012 + 1010112                                

b)  11101,01– 311,018                                 

c)  111112 + 76548                                

d)  63,1–AA,0C16                         

f)  11000012 + 19A16                                

g)  34A3F5,116 – 100011,012

8. Sonlarni qo'shing va o'nlik sanoq sistemasida to'g'riligini tekshiring.

a) 10111012 va 11101112

f) 378 va 758

j) A16 va F16

b) 1011,1012 va 101,0112

g) 1658 va 378

k) 1916 va C16

c) 10112, 112 va 111,12

h) 7,58 va 14,68

l) A,B16 va E,F16

d) 10112 ,  11,12 va 1112

i) 68, 178 va 78

m) E16, 916 va F16

9. Sonlarni ko'paytiring va o'nlik sanoq sistemasida to'g'riligini tekshiring.

a) 1011012 va 1012

f) 378 va 48

b) 111101va 11,012

g) 168 va 78

c) 1011,112 va  101,12

h) 7,58 va 1,68

d) 1012 иva 1111,0012

i) 6,258 va  7,12  

10. O'nlik sanoq sistemasida berilgan 73 va 91 sonlari uchun quyidagi o'tishlarni bajaring.










Ikkilik sanoq sistemasidagi sonlarni sakkizlik sanoq sistemasiga va aksincha sakkizlik sanoq sistemasidagi sonlarni ikkilik sanoq sistemasiga triadalar  yordamida o'tkazish


Sakkizlik sanoq sistemasidagi har bir raqamni ikkilik sanoq sistemasida quyidagicha yozish mumkin: 0=000, 1=001, 2=010, 3=011, 4=100, 5=101, 6=110, 7=111. Raqamlarni bu ko'rinishda tasvirlash usuli triada yordamida yozishdir. Ikkilik sanoq sistemasidagi sonni uchliklarga ajratish quyidagicha: agar sonni butun qismi raqamlari soni 3 ga karrali bo'lmasa  chap tomoniga 0  qo'shib yoziladi va o'ngdan chapga qarab uchliklarga ajratiladi,   agar sonni kasr qismi raqamlari soni 3 ga karrali bo'lmasa  o'ng tomoniga 0  qo'shib yoziladi va chapdan o'ngga qarab uchliklarga ajratiladi.

1-misol. Ikkilik sanoq sistemasida berilgan 1001010 sonini sakkizlik sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish: 

001  001  010  =112

   1      1      2

Javob: 1128.

2-misol.  Ikkilik sanoq sistemasida berilgan 1011,11 sonini sakkizlik sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish: 

001  011 , 110  =13,6    bo'ladi.

   1      3      6

Javob:13,68.

3-misol.  Sakkizlik sanoq sistemasida berilgan  524 sonini ikkilik sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish: Yuqoridagi qonuniyatga ko'ra 

5 = 101,   2=010,  4 = 100,  ya’ni 

       524101  010  100 

                                    5      2      4

Javob: 1010101002

4-misol. Sakkizlik sanoq sistemasida berilgan 2641,37 sonni ikkilik sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish:

2641,37 =

2


6


4


1,


3


7


010


110


100


001


011


111

Javob:  10110100001,0111112

Ikkilik sanoq sistemasida berilgan sonlarni o'n oltilik sanoq sistemasiga va aksincha o'n oltilik sanoq sistemasidagi sonlarni ikkilik sanoq sistemasiga   tetradalar yordamida o'tkazish

       O'n oltilik sanoq sistemasidagi har bir raqamni ikkilik sanoq sistemasida quyidagicha yozish mumkin: 0=0000, 1=0001, 2=0010, 3=0011, 4=0100, 5=0101, 6=0110, 7=0111, 8=1000, 9=1001, A=1010, B=1011, C=1100, D=1101, E=1110, F=1111. Raqamlarni bu ko'rinishda tasvirlash usuli tetrada yordamida yozishdir. Ikkilik sanoq sistemasidagi sonni to'rtliklarga ajratish quyidagicha: agar sonni butun qismi raqamlari soni 4 ga karrali bo'lmasa  chap tomoniga 0  qo'shib yoziladi va o'ngdan chapga qarab to'rtliklarga ajratiladi,   agar sonni kasr qismi raqamlari soni 4 ga karrali bo'lmasa  o'ng tomoniga 0  qo'shib yoziladi va chapdan o'ngga qarab to'rtliklarga ajratiladi.

1-misol. Ikkilik sanoq sistemasida berilgan 111101 sonini o'n oltilik sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish: Berilgan  111101 sonini  o'ngdan chapga qarab 4 tadan raqamini ajratib, tetrada asosida yozamiz:      00111101.

Yuqoridagiga asosan,  0011=3,  1101=D .

Javob: 3D16. 

       2-misol.  Ikkilik sanoq sistemasida berilgan 11101,101 sonini o'n oltilik sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish:  Berilgan sonni butin qismini avvalgi misolda ko'rilganidek bajaramiz, kasr qismini chapdan o'nga qarab 4 tadan ajratamiz:  011101,1010.

       Demak,   0001=1,  1101=D ,  1010 = A.         

 Javob: 1D,A16.

3-misol.   O'n oltilik sanoq sistemasida berilgan 3FD5 sonini ikkilik sanoq sistamasiga o'tkazing.

Yechish: Bu holda avvalgi misollarni bajarilgan usulini aksi bo'ladi, ya’ni berilgan sonni tetrada ko'rinishda yozish yetarli bo'ladi.

Demak,  3 = 0011,  F=1111,   D=1101,  5=0101  

Javob:  111111110101012

4-misol.   O'n oltilik sanoq sistemasida berilgan B12,CE sonini ikkilik sanoq sistemasiga o'tkazing.

Yechish: Yuqorida keltirilganlarga asosan

       B=1011,  1=0001,   2=0010,    C=1100,   E=1110   bo'ladi.

Demak, javob:101100010010,11001112.





Quyidagi mashqlarni bajaring:


1. Ikkilik sanoq sistemasida berilgan sonlarni triadalar yordamida sakkizlik sanoq sistemasiga o'tkazing.

a)  1101010101                         b) 100001010                    c) 1111110010 

d)  1000011110                         e) 111001010                    f) 1001100,0011

      g)  111111,00001                      h) 10001,1101                   i) 1010101,11101

2. Sakkizlik sanoq sistemasida berilgan sonlarni triadalar yordamida ikkilik sanoq sistemasiga o'tkazing.

a)   3332                            b)  2241                              c)  7632

d)   1326                            e)  3672                              f)  4703,05

g)  5427,3751                    h)  2356,1741                     i)  5341,532

3. Ikkilik sanoq sistemasida berilgan sonlarni tetradalar yordamida o'n oltilik sanoq sistemasiga o'tkazing.

a)  10010100                    b)  11000010                          c) 1010110

d)  11111011                    e)  10000011                          f)  100010101,0101

g) 1100101,01101            h)  1001010,110                     i) 11001100,110011

4. O'n oltilik sanoq sistemasida berilgan sonlarni tetradalar yordamida ikkilik sanoq sistemasiga o'tkazing.

a)  150                           b)  ABD                               c)   4F2D

d)  902                           e)  1CE                                 f)   FF,4B

g) 346,23                       h)   23A,3E                          i)   B3A2,5A

5. O'n oltilik sanoq sistemasida berilgan sonlarni tetrada va triadalar yordamida sakkizlik sanoq sistemasiga o'tkazing.

a)   FABCD007429       b)  DEDADA577               c)  90F81E72,D63

d)   1234DADA             e)  98DECADA                 f)  192837,465A

g)   ACF0,099FCA        h)  AABBBCC,CC            i)  FACADE



Bilimingizni testlar yordamida sinab  ko'ring.


1.Rim raqami yordamida yozilgan 1997 sonini ko'rsating?

a) CLXVIII         b) MCMXCVII     c) DMLXVII         d) MLDXVIII         e) MDLXVII

2. Raqam bu - 

a) Sonlar alifbosining belgilari        b) Lotin va kirill alifbosining harflari

c) Faqat lotin alifbosining harflari        d) Faqat kirill alifbosining harflari

e) To'g'ri javob yo'q

3. Ikkiliik sanoq sistemasidagi 10011001111000 berilgan. Shu sonni o’nlik sistemasidagi 8 ga bo’lganda hosil bo’ladigan sonni sakkizlik sanoq sistemasida ko’rsating

a)   1745                b)   2137        c)   231701        d)   2317        e)   23341

4. Sakkizlik sanoq sistemasidagi  7354527  berilgan. Shu sonni o’nlik sistemasidagi 16 ga ko’paytirganda  hosil bo’ladigan sonni o’n oltilik sanoq sistemasida ko’rsating

a)    2EFD547        b)    1DD9570                c)    DD857        d)    FFFF        e)    DFDFC3

5. O’n oltilik sanoq sistemasidagi FABCD9541 berilgan.  Shu sonni o’nlik sistemasidagi  4  ga  ko’paytirganda  hosil bo’ladigan sonni sakkizlik sanoq sistemasida ko’rsating

a)  1752746625204        b)     1656774613604                c)     3265465531504

d)  3725715452404        e)     7357431

6. O’n raqamli sanoq sistemasida berilgan 137 sonning ikki raqamli sanoq sistemasidagi ifodasini toping

a)  10101001        b) 10011001        c)  10001001           d)    10001101        e) 10000101

7. Ikki raqamli sanoq sistemasida berilgan 0,01101 sonning o’n raqamli sanoq sistemasidagi ifodasini toping

a)  0,40125        b)    0,40250        c)    0,40525        d)    0,40625        e)    0,40433

8.  Sakkiz raqamli sanoq sistemasidagi 765 va 675 sonlarini ko’paytirganda qanday son olinadi?

a)  653441        b)    663341        c)    654341        d)    664341        e)    665341

9.  Pozitsiyali  sanoq sistemasi:

a) Sondagi  raqamlar qiymati turgan o’rniga bog’liq bo’lmagan sanoq sistemasi.

b) Sondagi  raqamlar qiymati turgan o’rniga bog’liq bo’lgan sanoq sistemasi.

c)  Rim raqamlariga asoslangan sanoq sistemasi

d) To’g’ri javob ko’rsatilmagan

10.  Pozitsiyali bo’lmagan sanoq sistemasi:

a)    Sondagi  raqamlar qiymati turgan o’rniga bog’liq bo’lmagan sanoq sistemasi.

b)    Sondagi  raqamlar qiymati turgan o’rniga bog’liq bo’lgan sanoq sistemasi.

c)    Ikkilik sanoq sistemasi                d)    To’g’ri javob ko’rsatilmagan

11.  Faqatgina 0,1,2,3,4 raqamlaridan tashkil  topgan  sanoq sistemasi bu-

a)    o’nlik sanoq sistemasi        b)    To’rtlik sanoq sistemasi

c)    Beshlik sanoq sistemasi        d)    To’g’ri javob ko’rsatilmagan

12. Har  qanday  asosli sanoq sistemasidagi sonlarni asos darajalari bo’yicha "yoyish" natijasida qaysi asosli sanoq sistemasidagi son hosil bo’ladi?

a) Qaysi asosli sanoq sistemasidagi  son bo’lsa  shu  asosli sanoq sistemasidagi son hosil bo’ladi

b) O’n asosli sanoq sistemasidagi son hosil bo’ladi 

c) Ikki asosli sanoq sistemasida son hosil bo’ladi.

d) To’g’ri javob ko’rsatilmagan

13. Ikkilik sanoq  sistemasida  berilgan  1100110 sonni o’nlik sanoq sistemasidagi 2  soniga  bo’lganda  hosil  bo’ladigan sonni ko’rsating

a)  110010        b)    110011        c)    101100,1                d)    100110        e)    11001,1

14. O’n oltilik sanoq sistemasida berilgan 4CE va 21F sonlarining yig’indisini hisoblang

a)  45A        b)    66C        c)    6ED        d)    A6A        e)    64F

15. O’n oltilik sanoq sistemasida berilgan 90D va 13D sonlarining ayirmasini hisoblang

a)  75A        b)    7C0        c)    6D3        d)    76A        e)    7D0

16. O’n oltilik sanoq sistemasida berilgan 1F va 64 sonlarining ko’paytmasini hisoblang

a)    C5A        b)    C1C        c)    6D3        d)    A1F        e)    2D0

17. O’n oltilik sanoq sistemasida berilgan 1A va 14 sonlarining ko’paytmasini hisoblang

a)    25A        b)    217        c)    208        d)    308        e)    2C8

18. O’nlik sanoq  sistemasida  berilgan  224 sonni to’rt asosli sanoq sistemasiga o’tkazing

a)    2132        b)    3200        c)    3220        d)    2320        e)    3300

19. To’rt asosli sanoq  sistemasida  berilgan 321,02 sonni o’n asosli sanoq sistemasiga o’tkazing

a)    57,21        b)    47,12        c)    57,125        d)    67,232        e)    55,33

20. O’nlik sanoq sistemasida berilgan  23,3125  sonni  to’rt asosli  sanoq  sistemasiga  o’tkazing

a)    113,11        b)    132,01        c)    3132,20        d)    213,20        e)    233,02

21. To’rt asosli sanoq sistemasida berilgan 121 va 13 sonlarining ko’paytmasini hisoblang

a)    2212        b)    2213        c)    2233        d)    3102        e)    2312

22. To’rt  asosli sanoq sistemasida berilgan 31230 va 30320 sonlarining yig’indisini hisoblang

a)    122210        b)    211130        c)    201200        d)    310200        e)    231200

23. Sakkizlik sistemadagi  14  va  23  sonlarning  o’zaro ko’paytmasini toping

a)    344        b)    342        c)    324        d)    422        e)    421

24. Sakkizlik sistemadagi 732 va 324 sonlarning yig’indisini toping

a)    1256        b)    1056        c)    1156        d)    1356        e)    1056

25. Sakkizlik  sistemadagi  23,4  sonini  12,2  soniga ko’paytmasini toping

a)    307,20        b)    314,70        c)    307,70        d)    317,70        e)    316,70

26. Sakkizlik sistemadagi 11730 sonini 24 soniga bo’ling

a)    475        b)    476        c)    376        d)    375        e)    374

27. Ikkilik sistemada 110101110 sonini 1010 soniga bo’ling

a)   110011        b)   1010111        c)   101011        d)   101110        e)   1011001

28. Ikkilik sistemada 10111 sonini 101 soniga ko’paytiping

a)   1100011        b)   1110011        c)   1010111        d)   1100111        e)   1110000

29. Ikkilik sistemada 101,01 sonidan 10,10 sonini ayiring

a)   11,10        b)   10,11        c)   11,11        d)   110,11        e)   111,01

30. O’nlik sistemadagi 75 sonini ikkilik sistemadagi ko’rinishini toping

a)   1001011        b)   1001110        c)   1010011        d)   1110010        e)   1000001

31. O’n oltilik sanoq sistemasida berilgan 12FD sonini o’n asosli 2 ga bo’lganda hosil bo’ladigan sonni sakkizlik sanoq sistemasida ko’rsating

a)    4576,1        b)    4576,4        c)    4567,1        d)    4567,4        e)    4565,4

32.  O’n oltilik sanoq sistemasida berilgan 12FD sonini o’n asosli 4 ga bo’lganda hosil bo’ladigan sonni sakkizlik sanoq sistemasida ko’rsating

a)    2276,1        b)    2277,2        c)    2277,1        d)    2267,2        e)    2266,2

33.  O’n oltilik sanoq sistemasida berilgan 12FD sonini o’n asosli 8 ga bo’lganda hosil bo’ladigan sonni sakkizlik sanoq sistemasida ko’rsating

a)    1136,1        b)    1137,5        c)    1137,1        d)    1137,4        e)    1136,4

34.  O’n oltilik sanoq sistemasida berilgan 1AFD sonini o’n asosli 2 ga bo’lganda hosil bo’ladigan sonni sakkizlik sanoq sistemasida ko’rsating

a)    6576,1        b)    6576,4        c)    6567,1        d)    6567,4        e)    6566,4

35.  O’n oltilik sanoq sistemasida berilgan 1AFD sonini o’n asosli 4 ga bo’lganda hosil bo’ladigan sonni sakkizlik sanoq sistemasida ko’rsating

a)    3277,1        b)    3277,2        c)    3567,1        d)    3467,4        e)    3367,4

36.  O’n oltilik sanoq sistemasida berilgan 1AFD sonini o’n asosli 8 ga bo’lganda hosil bo’ladigan sonni sakkizlik sanoq sistemasida ko’rsating

a)    1576,1        b)    1537,5        c)    1567,5        d)    1537,4        e)    1557,1

37.  O’n oltilik sanoq sistemasida berilgan 12FD sonini o’n asosli 2 ga ko’paytirganda hosil bo’ladigan sonni sakkizlik sanoq sistemasida ko’rsating

a)    22774        b)    22772        c)    22672        d)    22674        e)    23672



7-darsning ohirida 15 minutli yozma ish tarzida 

1-MSNIni  o'tkazishga namunalar


1-variant

1. Tug'ilgan va bugungi kun, oy, yil orasidagi farqni topib, Rim raqamlari orqali ifodalang.

2. Тurli asosli sanoq sistemasidagi sonlarni o'n asosli sanoq sistemasiga o'tkazish formulasini keltiring.

3. O'n oltilik sanoq sistemasida berilgan 2ABF,FF sonni o'n asosli sanoq sistemasiga o'tkazing


2-variant 

        1. Axborotning qimmatbaho tovarga aylanib borayotganini tushuntirib bering.

2. Amallarni bajaring:

     1001+1101011

     101011,011- 11011,101

     10101 x 1101

3. Ikkilik sanoq sistemasida amalni bajaring:

10010 + 1 ґ 2+ 1 ґ 2+ 1 ґ 2+ 1 ґ 20