Mavzu: word matn muharririning asboblar paneli.


DARSNING MAQSADLARI: A) Ta’limiy: O’quvchilarga WORD matn muharririning asboblar paneli haqida tushuncha berish.

B) Tarbiyaviy: O’quvchilarni informatika faniga bo’lgan qiziqishlarini yanada oshirish, ularni kompyuter bilan muomala qilish odobini shakllantirish.

C) Rivojlantiruvchi: O’quvchilarni WORD matn muharririning asboblar paneli haqidagi olgan bilimlarini rivojlantirish.


DARS TURI : Yangi bilimlar berish.


DARSNING USLUBI : Aralash.



ADABIYOTLAR: 1) A. Sattorov; “Informatika va axborot texnologiyalari.” , Toshkent “O’qituvchi” – 2003 yil, 100-102 betlar.

2) U.Yu.Yuldashev: “Informatika”, Toshkent – 2002 yil, 114 – 116 betlar.

DARSNING BORISHI.

TASHKILIY QISM: a) Salomlashish. b) Navbatchi axboroti

YANGI MAVZUGA ZAMIN TAYYORLASH: SAVOLLAR.

WORD matn muharririning imkoniyatlari nimadan iborat ?

WORD muharriri gorizontal menyusi necha qismdan iborat ?

PAINT ning asboblar paneli vazivasi nimadan iborat ?

YANGI MAVZUNING BAYONI.

REJA:

Asboblar panelining umumiy ko’rinishi.

Asboblar panelini sozlash.

Asboblar paneli bilan ishlash.



Kiritilgan matn ustida ishlash (uni kompyuter xotirasiga yozib qo’yish, kerak bo’lgan paytda chaqirib olish, printerdan chiqarish va hokazolar) uchun «Standartnaya» panelida 

joylashgan kuyidagi tugmalar bosiladi:


Yangi fayl hosil qilish

Oldin xotirada saqlab qo’yilgan, faylni ochish

Hosil qilingan faylni yoki kiritilgan o’zgartirishlarni xotirada saqlash

Ko’rinib turgan faylni printerdan chiqarish

Ko’rinib turgan faylni varoqda qanday joylashishini chamalab qo’rish

Bajarilgan buyruqlarni oxirgisidan boshlab bekor qilish

Bekor qilingan buyruqlarni qayta tiklash

Ko’rinib turgan matnni foiz hisobida kattalashtirish yoki kichraytirish

Yordam


Yukorida aytilgan knopkalar Word ning «Standartnaya» panelida joylashgan. 

Matnni belgilash.

Yozilgan matnni belgilash uchun «sichqoncha»ni belgilash boshlanadigan joyga keltirib uning o’ng knopkasini bosib turib kerakli joygacha tortib borishimiz keraq Yoki kursorni belgilanish boshlanadigan joyga keltirib, <Shift> knopkasini bosib turib yo’nalish ko’rsatkichli klavishlar orqali kerakli joyga cha belgilanadi.

«Sichqoncha» yordamida matnni belgilash tartiblari

 

Belgilash uchun

Bajaring


Ayrim belgilarni

«sichqoncha» belgisini belgilanishi zarur bo’lgan birinchi belgidan chapda o’rnatib,chap tugmachani bosgan holda kursorni oxirgi belgigacha suring’

So’zni 

«sichqoncha» chap tugmasini so’zning ixtiyoriy harfida 2marta bosing’



Satrni 

«sichqoncha» belgisini satr yonidagi belgilash yo’lakchasida o’rnatib,»sichqoncha» tugmasini bosing’Bir necha satrni belgilash uchun kursorni yuqoriga yoki pastga harakatlantiring’

Gapni 

«sichqoncha» tugmasini gapning ixtiyoriy joyida [CTRL] bilan birgalikda bosing’

Abzatsni 

«sichqoncha» tugmasini abzats yonidagi belgilash yo’lakchasida 2marta bosing’


Matn ustunlarini 

«sichqoncha» belgisini belgilash yo’lakchasida o’rnatib,[ALT] ni bosgan holda «sichqoncha» belgisini suring’


Matnni 

«sichqoncha» belgisini elgilash yo’lakchasida o’rnatib,[CTRL]tugmachasi bilan birgalikda bosiladi.

 Matnni qadamma-qadam belgilash mumkin.Buning uchun kursorni belgilanishi zarur bo’lgan so’zga keltirib,[F8] tugmachasi bosiladi.Holat satrida «VID» harflari qora tusga kiradi .Bu belgilash mumkinligini anglatadi.[F8]ni bossangiz,joriy so’z,qayta bossangiz,gap belgilanadi.Ya’ni [F8] ni ketma-ket bosish natijasida so’z,gap,abzats,hujjat belgilanadi.[ShIFT]+[F8] tugmachalari bosilishi natijasida belgilangan qismni aksincha qisqartirish mumkin. 

Matn formatini o’zgartirish

Word da katta-kichik, semiz, kursiv, tagi chizilgan va hokazo shriftlarda yozilgan matnni kiritishimiz mumkin. Matndagi shriftni o’zgartirish uchun «Formatirovanie» panelidagi 

knopkachalardan foyidalanishimiz lozim.


Knopkachaning ko’rinishi

Knopkachaning bajaradigan funktsiyasi

Klavishlar orqali


Belgilangan yoki endi yoziladigan matnning shriftini tanlash. Masalan: Times New Roman, Arial, Courier va hokazo (Windows da o’rnatilgan shriftlardan biri)

Ctrl+

Shift+

A


Belgilangan yoki endi yoziladigan matn shriftining o’lchovi ko’rsatiladi. Masalan: 10, 13.5,14, 20, 28, 

Ctrl+

Shift+

Z

Belgilangan yoki endi yoziladigan matnning semiz yoki oddiyligini belgilash 

Ctrl+

Shift+

I

Belgilangan yoki endi yoziladigan matnning kursiv yoki oddiyligini belgilash 

Ctrl+

Shift+

Sh

Belgilangan yoki endi yoziladigan matnning tagi chizilgan yoki oddiyligini belgilash 

Ctrl+

Shift+

G

Belgilangan yoki endi yoziladigan matn shriftining o’lchovini bir birlikka kattalashtirish 


Belgilangan yoki endi yoziladigan matn shriftining o’lchovini bir birlikka kichraytirish


Belgilangan yoki endi yoziladi

gan abzatsni chap tomondan 

joylashtirish

Ctrl+

D

Belgilangan yoki endi yoziladi

gan abzatsni o’rtadan

joylashtirish

Ctrl+

K

Belgilangan yoki endi yoziladi

gan abzatsni o’ng tomondan 

joylashtirish

Ctrl+

K

Belgilangan yoki endi yoziladigan abzatsni varoq kengligi bo’yicha to’ldirib joylashtirish

Ctrl+

O

Har bir abzatsni tartib raqami bilan nomerlash 

Birinchi abzats

Ikkinchi abzats va hokazo


Har bir abzatsni marker (biror belgi) bilan belgilash

Birinchi abzats

Ikkinnchi abzats va hokazo


Belgilangan yoki endi yoziladigan matn fonini tanlash Masalan


Belgilangan yoki endi yoziladigan matn rangini tanlash Masalan


Belgilangan yoki endi yoziladigan matnga maqomni tanlash. Maqom o’zida oldin o’rnatilgan formatlarni mujassam-lashtirib turadi. Maqomni o’zimiz hosil qilishimiz mumkin, buning uchun kerakli formatlarni matnga o’rnatamiz va shu matnni belgilab maqomga kirib yangi nom beramiz.

Ctrl+

Shift+

I



Abzats formati abzatsning qaerdan boshlanib qaerda tugashi chizgichda ko’rsatiladi:

«otstup pervoy stroke» – abzatsning birinchi katori qaerdan boshlanishi kerakligi

«otstup sleva» – keyingi qatorlar qaerdan boshlanishi kerakligi





Mustahkamlash: WORD gorizontal menyusi bo’limlarining buyruqlarini kompyuterda bajarish.

 

Takrorlash uchun savollar.


Gorizontal menyu nima maqsadda ishlatiladi ?

WORD matn muharriri gorizontal menyusi qanday bo’limlardan iborat ?

WORD dasturining gorizontal menyusi bo’limlari haqida ma’lumot bering ?


Uyga vazufa: 104-106,141-143 betlarni o’qib o’rganish.



MAVZU: WORD MATN MUHARRIRINING GORIZONTAL MENYUSI.


DARSNING MAQSADLARI: A) Ta’limiy: O’quvchilarga WORD matn muharririning gorizontal menyusi haqida tushuncha berish.

B) Tarbiyaviy: O’quvchilarni informatika faniga bo’lgan qiziqishlarini yanada oshirish, ularni kompyuter bilan muomala qilish odobini shakllantirish.

C) Rivojlantiruvchi: O’quvchilarni WORD matn muharririning gorizontal menyusi haqidagi olgan bilimlarini rivojlantirish.


DARS TURI : Yangi bilimlar berish.


DARSNING USLUBI : Aralash.













ADABIYOTLAR: 1) A. Sattorov; “Informatika va axborot texnologiyalari.” , Toshkent “O’qituvchi” – 2003 yil, 100-102 betlar.

2) U.Yu.Yuldashev: “Informatika”, Toshkent – 2002 yil, 114 – 116 betlar.

DARSNING BORISHI.

TASHKILIY QISM: a) Salomlashish. b) Navbatchi axboroti.

YANGI MAVZUGA ZAMIN TAYYORLASH.

SAVOLLAR:

Word dasturini qanday ishga tushirish mumkin ?

Gorizontal menyuning vazifasi nimadan iborat ?

Paint menyusi necha bo’limdan iborat ?

YANGI MAVZUNING BAYONI.

REJA:

Gorizontal menyuning umumiy ko’rinishi.

Gorizontal menyu tasnifi.

Gorizontal menyu bilan ishlash.




Word menyusi bilan ishlash

Word ish stolining yuqori qatorida matn va uning qismlari ustida turli xil amallar bajarish uchun mo'ljallangan menyu joylashgan . Menyuga kirish uchun [FIO] tugmachasi yoki ko'rsatkich kerakli menyu bandi ustiga keltirilib, «sichqoncha» tugmachasi bosiladi va kerakli band [—»], [<—], [Home], [End] tugmachalari yordamida tanlanadi. Tanlangan band bajarilishi uchun [Enter] tugmachasi bosiladi.

Menyudan tahrir qilinayotgan matnga qaytish uchun [Esc] tugmachasi bosiladi.

Microsoft Word 2000 matn tahrirlagichining menyusini tashkil etuvchilari: «Fayl», «Pravka», «Vid», «Vstavka», «Format», «Servis», «Tabltsa», «Okno» , «Spravka»1ar.


«Fayl» bo'limi









Quyidagi rasmda «Fayl» bo’limining umumiy ko’rinishi keltirilgan. 















joyini chop etish, oxirgi 4 ta tahrir qilingan fayllar nomini ko'rish hamda Word matn tahrir dasturdan chiqish — kabi bir qator ishlarni bajarish mumkin.

«Pravka» bo'limi










Menyuning «Pravka» bo'limida hujjatni tahrir qiiishga oid bir qator ishlarni amalga oshirish mumkin.

 «Bud» bo'limi








«Vid» bo'limida esa sahifa o'lchamlari, formulalar yozish uchun maxsus bo'limlar bilan ishlash imkoniyati mavjud.

«Vstavka» bo'limi

Menyuning «Vstavka» bo'limida bajarilgan operatsiyani rad etish va qayta takrorlash, belgilangan joyni qirqib olish va kerakli joyga qo'yish, tanlangan joyni o'chirish, hujjatni barcha joyini tanlash, matndan kerakli so'zni izlab topish va uni almashtirish kabi ishlarni bajarish mumkin .

.         

       



«Format» bo'limi

«Format» bo'limida sahifalarning o'lchamlarini kiritish, turli 
xil shriftlarni o'rnatish va bekor qilish, chapdan, o'ngdan, 
yuqoridan va quyidan kerakli hajmda bo'sh joy qoldirish kabi 
ishlarni bajarish mumkin.        





 «Servis» bo'limi

«Servis» bo'limida hujjatlarning to'g'ri yozilganligini nazorat qilish, to'g'rilash kabi ishlarni bajarish mumkin.








«Tabltsa» bo'limi

«Tabltsa» bo'limida jadval tashkil etish, jadval katakchalarining ustida ishlash va jadvallardagi ma'lumotlarni saralash ishlarini amalga oshirish mumkin .










 «Okno» bo'limi        

«Okno» bo'limi yordamida yangi oyna ochish, yangi oynaga
boshqa hujjatni chiqarish va tahrir qilish, lozim joylarni qirqib
olib boshqa oynaga o'tkazish kabi ishlarni amalga oshirish 
mumkin .

       


«Spravka» bo'limi

«Spravka» bo'limi yordamida Wordda ishlash haqida ma'lumot olish, Microsoft Web va boshqa dasturlar to'g'risida ma'lumot olish mumkin).







Mustahkamlash: WORD gorizontal menyusi bo’limlarining buyruqlarini kompyuterda bajarish.

 

Takrorlash uchun savollar.


Gorizontal menyu nima maqsadda ishlatiladi ?

WORD matn muharriri gorizontal menyusi qanday bo’limlardan iborat ?

WORD dasturining gorizontal menyusi bo’limlari haqida ma’lumot bering ?



MAVZU: WORD MATN MUHARRIRIDA HUJJATLARNI TAYYORLASH.


DARSNING MAQSADLARI: A) Ta’limiy: O’quvchilarga WORD matn

muharririda hujjatlarni tayyorlash haqida tushuncha berish.

B) Tarbiyaviy: O’quvchilarni informatika faniga bo’lgan qiziqishlarini yanada oshirish, ularni hyjjatlarni xatosiz yozishga o’rgatish.

C) Rivojlantiruvchi: O’quvchilarni WORD matn muharririda hujjatlar tayyorlash haqidagi olgan bilimlarini ko’nikmaga aylantirish.


 DARS TURI : Yangi bilimlar berish.


DARSNING USLUBI : Tushuntirish, namoyish.












ADABIYoTLAR: 1) A. Sattorov; “Informatika va axborot texnologiyalari.” , Toshkent “O’qituvchi” – 2003 yil.

2) U.Yu.Yuldashev: “Informatika”, Toshkent – 2002 yil .


DARSNING BORISHI.

TASHKILIY QISM: a) Salomlashish. b) Navbatchi axboroti.

YANGI MAVZUGA ZAMIN TAYYORLASH.

SAVOLLAR:

Matn shriftlari qanday o’zgartiriladi ?

Ma’lumotlar xotiraga qanday saqlanadi ?

Matndanni nusxalashni tushuntiring.

YANGI MAVZUNING BAYONI.

REJA:

Matn buyicha xarakatlanish..

Matn elementlarini ajratish.

Matnni o’chirish.

Matn fragmentini izlash va almashtirish.


Matn buyicha xarakatlanish.

Kiritilgan matn buyicha klaviatura , sichkoncha va “Pereyti k” buyrugi orkali xarakatlanishingiz mumkin.

Klaviatura

Klaviatura erdamida xarakatlanish ilovadagi 3-jadvalda kursatilgan. Sichkoncha

Sichkoncha erdamida matn buyicha xarakatlanishda Word dasturida maxsus aylanma yullar xizmat kiladi. Bunda matnli kursor xarakatlanmaydi, kerakli joyga sichkoncha chap tugmasini bossangiz kursor paydo buladi. k” buyrugi


“Pravka” menyusi, “Naytinayti i zamenit” mulokot oynasining “Pereyti k” bulimini tanlang’ “Pereyti” bulimida utish kerak bulgan saxifa, bulim, izoxni kiritib “Pereyti” tugmasini bosing’ Kursor kerakli joyga joylashadi. “Pereyti k” oynasi kup marta kullaniladigan oyna xisoblanadi, oynani epmasdan “Sleduyushiy” va “Predidushiy” tugmalari erdamida utilaetgan kismning navbatdagisiga eki oldingisiga utish mumkin.


(2.1-rasm. “Nayti i zamenit” mulokot oynasining “Pereyti” bo’limi).

Matn elementlarini ajratish.

Matnni ajratishda kullaniladigan klavishlar kombinatsiyasi ilovadagi 3-jadvalda keltirilgan. 

Bunda matnning taxrirlanishi lozim bulgan kismi erkinrok rangga buyaladi. Taxrirlash lozim bulgan matnni sichkonchaning chap tugmasini bosib turib va shu matn ustida xarakatlantirib, belgilab olish mumkin.


Matn fragmentini nusxalash, kirkib olish, kayta kuyish va uchirish.

Matnni nusxalab kayta kuyish:

Matnni nusxalash uchun matnni ajrating’ “Pravka” menyusining “Kopirovat” buyrugini tanlang (bunda almashtirish buferiga ekranda ajratilgan matn joylashadi) Fragmentni kuyiladigan joyga kursorni urnating va “Pravka” menyusining “Vstavit” buyrugini, eki kontekstli menyuning mos buyrugini tanlang (nusxalangan fragment kursordan keyin joylashadi).

Matnni kirkib olib kayta kuyish:

Fragmentni “Virezat” buyrugi bilan kirkib olish va ”Vstavit” buyrugi erdamida kayta kuyish:

Fragmentni ajrating

“Pravka” menyusi eki kontekstli menyudan “Virezat” buyrugini tanlang (ajratilgan matn ekrandan yukoladi)

Fragmentni kuyiladigan joyga kursorni urnating

“Pravka” menyusining “Vstavit” buyrugidan, eki kontekstli menyuning mos buyrugini tanlang (kirkib olingan fragment kursordan keyin joylashadi).

Matnni uchirish:

Matnni uchirishda ishlatiladigan klavishlar ilovadagi 4–jadvalda keltirilgan.

Matnning katta kismini uchirish uchun avval uni ajratib olish, sungra esa {Delete} eki {Backspace} klavishlarini bosing’ Bunda uchirilgan kism almashtirish buferiga joylashmaydi. Uchirishda shuningdek {Shift+Del} tugmalaridan xam foydalanishingiz mumkin, bunda bajariladigan amal «Virezat» buyrugi bilan teng kuchli buladi.


Matn fragmentini izlash va almashtirish.

Izlash.

Matndagi biror jumlani topish uchun “Pravka” menyusidan “Nayti” buyrugini tanlang’ Ekranda “Nayti i zamenit” mulokot oynasi paydo buladi. “Nayti” bulimiga keling’






(2.2-rasm. “Naytinayti i zamenit” mulokot oynasining “Nayti” bulimi).

Bu oynaning “Nayti” maydoniga izlanaetgan jumla, belgi eki gapni kiriting va “Nayti dalee” bulimiga utib {Enter} klavishini bosing’ Agar izlashdan voz kechmokchi bulsangiz “Otmena” tugmasini bosing’ Bu mulokot oynasini tez chakirish uchun {Ctrl+F} klavishlar kombinatsiyasini bosing’


 Almashtirish.

“Nayti i zamenit” mulokot oynasining “Zamenit” bulimi orkali matn fragmentini almashtirish imkoniga ega bulasiz. 


(2.3-rasm. “Nayti i zamenit” mulokot oynasining “Zamenit” bulimi).

Oynaning “Zamenit” bulimiga kelib, uzgartirilishi kerak bulgan suzni “Nayti” maydoniga, uning urniga kuyiladigan suzni esa “Zamenit ” maydoniga kiriting’ “Zamenit” tugmasini bossangiz fakat bitta shunday suz topilib almashtiriladi. “Zamenit vse” tugmasi xujjatda uchraydigan barcha kursatilgan suzlarni almashtiradi va bu xakida xabar beradi.


(2.4-rasm. Almashtirish xaqidagi xabar).

Kadamba-kadam almashtirib borish uchun esa, “Zamenit” tugmasini bosing’ Agar almashtirish kerak bulmasa, unda shu suzni utkazib yuborish uchun “Nayti dalee” tugmasini bosing’ Almashtirilishi kerakli suzning formatini kursatish imkoniyati xam mavjud. Buning uchun ”Bolshe” tugmasini bosing, mulokot oynasining ulchami kattalashib, kursatilgan belgi eki jumla kaerdan izlanishini kursatish, formatlash imkoni mavjud buladi. Mulokot oynasi avvalgi xolatiga kaytarish uchun “Menshe” tugmasini bosing’

Buyrukdan voz kechish.

Word matn muxarriri bilan ishlaganda fakat boshlovchilargina emas, balki malakali mutaxasislar xam xato kiladilar. Ba’zida xatoni kulda tuzatish oson (masalan: matnni kayta kiritish eki rasmni uchirib kayta kuyish). Lekin Word oxiri yuztagacha buyruklar ketma-ketligini eslab koladi va uni sichkoncha tugmasini bosish bilan ulardan voz kechishni (ularning natijasini bekor kilishni) ta’minlaydi.

Bu oddiy mexanizmni uzlashtirish uchun Word “bajarilgan buyruk” terminini kanday tushunishini urganish keraq 

Buyruk bu xujjatdagi matnni uzgartiruvchi ixtieriy amaldir. Masalan: matnning ekrandagi kurinishini uzgartirib, matnning mazmunini uzgartirmaydigan (matn buyicha yurish, belgilash, varaklash) amallar buyruk xisoblanmaydi. Lekin, shriftni uzgartirish, rasm kuyish, belgi kiritish – bular buyruklardir. Masalan: siz matn kiritasiz va rasm kuyasiz. ”Rasmda…<Risunok> mulokot oynasi kursatilgan”. Siz ketma-ket bajargan bir nechta amalni buyruklar ruyxati kurinishida tasvirlash mumkin (1-buyruk, 2-buyruk,… ).

Buyruk rakami

Sizning bajargan ishingiz

 1

“mulokot”suzini kiritish va uni belgilash

 2

“mulokot” suziga yarimkalin shrift stilini uzlashtirish

 3

“Oyna” suzini ezish

 4

2_1.bmp rasmni kuyish 

Rasmni kuygach (4-buyruk) siz bu erga rasm umuman kerak emasligi va jadval kuyish kerakligini kurdingiz. Oxirgi 4 ta buyrukdan voz kechishga xarakat kilamiz.

Buning uchun “Standartnaya” uskunalar oynasidagi “Otmenit” tugmasidan yoki “Pravka” menyusining mos buyrugidan foydalanamiz. Agar bu tugma (buyruk) bosilsa, oxirgi buyrukdan voz kechiladi. Unga xar bir marta bosish undan oldingi buyrukdan voz kechilishiga olib keladi. 

Shunday kilib siz gue kinoplenkaning teskari yunalishda utkazasiz. Avval rasm yukoladi (4-buyruk), sungra “oyna” suzi (3-buyruq), sungra mulokot suzi oddiy stilga utib belgilangan xolda qoladi (2-buyruq) va nixoyat suz butunlay yukoladi (1-buyruk).

Agar siz buyrukdan beixtier voz kechsangiz, uni “Standartnaya” uskunalar oynasidagi «Povtorit» tugmasini yoki “Pravka” menyusidagi mos buyrukni tanlab kayta tiklashingiz mumkin. Bu bilan siz gue kinoplenkani bir kadr oldinga utkazasiz.

Mustaqil ish: Tarjimai holni kompyuterda tayyorlang.

Uyga vazifa: 110-116 betlarni o’qib o’rganish. 

TAKRORLASH UCHUN SAVOLLAR.

Matn buyicha xarakatlanish..

Matn elementlarini ajratish.

Matnni uchirish.

Matn fragmentini izlash va almashtirish

MAVZU: JADVAL VA RASMLAR BILAN ISHLASH.


DARSNING MAQSADLARI: A) Ta’limiy: O’quvchilarga WORD matn muharriri yordamida jadvallar tuzish va rasmlar o’rnatish haqida tushuncha berish.

B) Tarbiyaviy: O’quvchilarni rasm chizishga bo’lgan qiziqishlarini yanada oshirish, ularni kompyuter bilan muomala qilish odobini shakllantirish.

C) Rivojlantiruvchi: O’quvchilarni WORD matn muharririning asboblar paneli haqidagi olgan bilimlarini rivojlantirish.

DARS TURI : Yangi bilimlar berish.

DARSNING USLUBI : Tushuntirish, namoyish.













ADABIYOTLAR: 1) A. Sattorov; “Informatika va axborot texnologiyalari.” , Toshkent “O’qituvchi” – 2003 yil.

2) U.Yu.Yuldashev: “Informatika”, Toshkent – 2002 yil.

DARSNING BORISHI.

TASHKILIY QISM: a) Salomlashish. b) Navbatchi axboroti.

YANGI MAVZUGA ZAMIN TAYYORLASH.

SAVOLLAR:

Jadval deganda nimani tushunasiz ?

Paintda rasm qanday chiziladi ?

Paintda fayldan rasm o’rnatish yo’lini tushuntiring.

YANGI MAVZUNING BAYONI.

REJA:

Jadvallar bilan ishlash

Rasm chizish.

Matnda rasmlarni joylashtirish.

Jadvallar bilan ishlash

Word da jadval «Standartniy» panelining rasmda ko’rsatilgan tugmachasini bosib, jadvalning ustunlar va katorlar sonini ko’rsatish bilan hosil qilinadi. Bu misolda ustunlar soni uchta qatorlar soni ham uchta bo’lgan jadval hosil qilinayapti. 

Kuyidagi jadval hosil bo’ladi:










Bu jadval parametrlarini o’zgartirish uchun Word ning «Tabltsi i grantsi» panelidan foydalaniladi.


Bu tugma jadval chizish uchun qo’llaniladi. Uni bosgandan keyin bizga qalam beriladi va xoxlagan ko’rinishda jadvallar chizish mumkin.

Jadvalning keraksiz chizigini o’chirish uchun o’chirgich

Chizilayotgan yoki belgilangan katak chiziqlarining tipi tanlanadi.

Chizilayotgan yoki belgilangan katak chiziqlarining kalinligi tanlanadi.

Chizilayotgan yoki belgilangan katak chiziqlarining tipi tanlanadi.

Chizilayotgan yoki belgilangan katak chiziqlarining rangi tanlanadi.

Chizilayotgan yoki belgilangan katak fonining rangi tanlanadi.

Belgilangan ikki yoki undan ortiq katakni birlashtirish

Joriy katakni bo’laklarga bo’lish

Belgilangan yoki joriy katak yozuvlari katakning yuqori qismida joylashishini tanlash

Belgilangan yoki joriy katak yozuvlari katakning urtasida joylashishini tanlash

Belgilangan yoki joriy katak yozuvlari katakning pastki qismida joylashishini tanlash

Belgilangan ikki yoki undan ortiq qatorning kengligini tenglashtirish

Belgilangan ikki yoki undan ortiq ustunning kengligini tenglashtirish

«Master» orqali jadval hosil qilish yoki hosil qilingan jadvalga maqom (tayyor maqomlardan birini) berish

Katakdagi yozuvni yo’nalishini tanlash

Jadvalni belgilangan ustuni bo’yicha saralash

Joriy katakka o’zidan yuqoridagi kataklardagi sonlarning yigindisini qo’yish



Rasm chizish.

Word da rasm chizish uchun «Risovanie» panelidan foyidalaniladi:


Belgilangan (aktiv) figurani o’zgartirish (harakatlantirish, boshqasiga almashtirish va hokazo)

Oldin chizilgan figuralarni belgilash

Belgilangan (aktiv) figurani aylantirish

Figura qo’yish

Chiziq yoki oldida yo’nalish ko’rsatilgan chiziq chizish

To’rtburchak yoki aylana chizish

Art ob’ektini qo’yish

Ko’yilgan ob’ektlarni xususiyatlarini o’zgartirish:


Bo’yash uchun rang tanlash

Atrofidagi chizigi uchun rang tanlash

Matn uchun rang tanlash

Atrofidagi chizigining qalinligini tanlash

Atrofidagi chizigining maqomini tanlash

Atrofidagi chizigining nima bilan boshlanib tugashini tanlash

Ob’ektning soyasini belgilash

Ob’ektning hajmini belgilash


Bu panel orqali hosil qilingan ob’ektlarni har birining xossalari mavjud bo’lib, ular shu ob’ekt ustiga kelib sichqonchaning o’ng tugmasini bosganda hosil bo’ladigan menyudan «Format avtofiguri» qismini tanlaganda chiqadi va u orqali biz shu avtofigura uchun hamma xossalarini o’zgartirish imkoniyatiga ega bo’lamiz. Masalan:


Bu oynadan biz avtofiguraning o’lchamini, uning rangi va chiziqlarini (Tsveta i linii), joylashuvini (Polojenie) va boshqa xossalarini belgilashimiz mumkin.

Matnda rasmlarni joylashtirish.

Rasmlar ikki xil ma’noda bo’lishi mumkin:

«Kartinki» – Word ning o’zida bo’lgan rasmchalar to’plamidan biror rasmni qo’yish 

«Iz fayla…» - Biror fayldan rasm qo’yish.

Rasm 1.


Birinchi band, ya’ni Word ning o’zida bo’lgan rasmchalar to’plamidan biror rasmni qo’yish uchun menyuning rasmda ko’rsatilgan bandini tanlasak, qo’yidagi oyna hosil bo’ladi.

Bu oynadan kerakli rasmni tanlab «Vstavit» tugmasi bosilsa, tanlangan rasm matn ichiga joylashadi.

Ikkinchi band, ya’ni biror fayldan rasm qo’yish uchun «Iz fayla…» bandini tanlasak, qo’yidagi oyna hosil bo’ladi:

Bu erdan kerakli faylni tanlab «Dobavit» tugmasi bosilsa, tanlangan rasm matnda joylashadi.

Matnda ob’ektlarni joylashtirish

Word da Windows qo’llab qo’vvatlagan har qanday ob’ektni joylashtirish mumkin. Buning uchun Word menyusining «Vstavka» bandidan «Ob’ekt…» qismi qo’yidagicha tanlanadi:

Unda quyidagi ko’rinishda oyna hosil bo’ladi:

Bu oynadan biz matnda joylanishi lozim bo’lgan ob’ekt tipini tanlab OK tugmasini bossak kursor turgan joyda ob’ekt joylashadi va ushbu ob’ektni o’zgartirish uchun mos muharrir (redaktori) ochiladi. 

Agar biz matnda oldindan tayyorlangan ob’ektni qo’ymoqchi bo’lsak, shu oynadan «Sozdanie iz fayla» bandini yuklatib ob’ekt saqlangan faylni ko’rsatishimiz kerak va OK tugmasi bosilishi bilan ob’ekt matnimizga qo’yiladi.


Mustahkamlash: Jadval tashkil qilsh va uni o’quvchilar haqidagi ma’lumot bilan to’ldirish

Uyga vazifa: 125-135 betlarni o’qib o’rganish.

 

Takrorlash uchun savollar.


WORDda jadval qanday tashkil qilinadi ?

WORDda rasmlar qanday chiziladi ?

Matnda tasm va obektlar qanday joylashtiriladi ?




MAVZU: WORD MATN MUHARRIRI HAQIDA TUSHUNCHA.


DARSNING MAQSADLARI: A) Ta’limiy: O’quvchilarga WORD matn muharriri haqida tushuncha berish.

B) Tarbiyaviy: O’quvchilarni informatika faniga bo’lgan qiziqishlarini yanada oshirish, ularni tartib intizomini nazorat qilib borish.

C) Rivojlantiruvchi: O’quvchilarni WORD matn muharriri haqidagi olgan bilimlarini ko’nikmaga aylantirish.

DARS TURI : Yangi bilimlar berish.

DARSNING USLUBI : Tushuntirish, namoyish.












ADABIYOTLAR: 1) A. Sattorov; “Informatika va axborot texnologiyalari.” , Toshkent “O’qituvchi” – 2003 yil, 100-102 betlar.

2) U.Yu.Yuldashev: “Informatika”, Toshkent – 2002 yil, 114 – 116 betlar.

DARSNING BORISHI.

TASHKILIY QISM: a) Salomlashish. b) Navbatchi axboroti.

YANGI MAVZUGA ZAMIN TAYYORLASH.

Savollar:

Qanday matn muharririni bilasiz ?

WordPat matn muharririning vazifasi nimadan iborat ?

Matnlar kompyuter xotirasiga qanday saqlanadi ?

YANGI MAVZUNING BAYONI.

REJA:

Matn muharrirlari haqida tushuncha.

WORD matn muharririning asosiy imkoniyatlari.

WORD dasturiga kirish va undan chiqish.


MATN MUHARRIRLARI HAQIDA TUSHUNCHA.


Shaxsiy kompyuterlar paydo bo’lgandan buyon foydalanuvchilar uchun kundalik yumushlarini u yoki bu tartibda engillashtirib beruvchi yuzlab dasturlar yaratildi. Ma`lumki inson ish faoliyati davomida ko’plab matnlarni qayta ishlashiga to’g’ri keladi. Kompyuterning yaratilishi bu borada katta imkoniyatlarni ochib berdi. Masalan: “Microsoft”, “MultiEdit” va shu kabi dasturlar ish yuritishni ancha engillashtirdi.

Eng ko’p tarqalgan dasturlar majmui “Microsoft Office” bilan tanishamiz. Majmua tarkibiga kuyidagi dasturlar kiradi:

“Microsoft Word” – universal matn muxarriri.

“Excel” – elektron jadvali.

“Access” – ma`lumotlar bazasi tizimini boshkarish.

“Power Point” – zamonaviy reklamaning eng asosiy dasturi.

Matnli processorlarni yozish uchun quyidagi ikki gurux taxrirlagichlar ishlab chiqilgan. Birinchi gurux xar xil darajali kiyinchilikdagi xujjatlarni tuzadi, xamda anik vositali formatlash va grafiklarni uz ichiga oladi. Bu guruxning tipik vakili “WINWORD”. Matnli processorlarning ikkinchi guruxi (ularni kupincha matn muxarrirlari deb yuritiladi) fakat matnli fayllar bilan ishlashga moslashtirilgan. Bu guruxga “ReadMe”, “Write”, “Bloknot” kabi programmalar kiradi. “Bloknot” eng sodda matnli muxarrirlardan biri, uning imkoniyat darajasi “Norton Commander” dagi {F4} kabi, ya`ni fakat taxrirlab buladi, shriftlarni uzgartirib bulmaydi. ”Bloknot” ning imkoniyat darajasi juda past.


WORD MATN MUHARRIRINING ASOSIY IMKONIYATLARI.


“Word” (So’z) - hozirgi zamon matnli processorlaridan biridir. Word dasturi bilan ishlaganda unga har xil diagrammalar, tasvirlar, grafiklar, “Paintbush” yoki boshka biror grafikli muxarrirda chizilgan rasmlar, xamda jadvalning biror bulagini kuyish mumkin. Word ning samarali va kulay tomoni shuki, u “Write” matn muxarriri bajara olmaydigan, matnni ikki va undan ortik kolonkalarga ajratish, matnni ramka ichiga yozish va bu ramka chizigining soyali va soyasiz kurinishini xosil kilish, bir nechta ishchi oynalar tuzish va xokazo ishlarni bajara oladi.

Word – bu matnli va grafikli axborotlar ustida yuzlab amallarni bajaruvchi, matn muxarrirlarining ichida mukammal dasturlardan biri bulib xisoblanadi. Word erdamida juda tez va yukori sifatda istalgan xujjatni oddiygina ezuvdan to murakkab nashrdagi asl maketgacha taerlash mumkin.

Birinchidan, Word zamonaviy kompyuter texnologiyalarida kuzda tutilgan an`anaviy amallarni matnlar ustida suzsiz bajarish imkoniyatiga ega:

Formatlashtirilmagan alfavit-rakamli axborotlar tuplami va modifikaciyasi

Turli xil ulchamli va stilli “True Type” shriftlarni kullagan xolda belgilarni formatlash betlarni formatlash

Xujjatni butunligicha formatlash

Tugri ezilganlikni tekshirish, sinonimlar tanlash va suzlarni avtomatik ravishda kuchirish.

Ikkinchidan, Word matn muxarririda “Windows” ning boshka ilovalarida taerlangan matnli fragmentlarni, jadvallarni, rasmlarni xujjatga kiritish imkonini beradigan yangi texnologiya imkoniyatlari mavjud.

Uchinchidan, Word – bu maxsus nashriy sistemalarga xos bulgan saxifalashning kupgina amallarini bajarish imkoniyatiga ega bulgan va bosmaxonada keyingi nusxalash uchun asl nusxalar yasaydigan , umumkullaniladigan dasturlardan biridir. 

Turtinchidan, Word - bu matnlarni kayta ishlash buyicha zerikarli ishni ba`zi payt kizikarli, ba`zi payt tinchlantiruvchi mashgulotga aylantiradigan asl texnologik echimlarning noeb tuplamidir. Bunday echimlarga taer shablonlar va bezatish uslublari sistemasi jadvallar yaratish va modifikaciyalash usullari, avtotekst va avtoalmashtirish funkciyalari, ishlatiladigan uskunalar oynasi va boshkalar misol bula oladi.


Microsoft Word dasturini yuklash va yopish.


Microsoft Word piktogrammasi asosan, Microsoft Office ish stolida buladi. Bu dasturni siz, standart usul – uning piktogrammasiga sichkoncha tugmasini ikki marta bosish eki “Pusk” tugmasi, “Programmi`” menyusining “Microsoft Word” qism menyusini tanlab {Enter} klavishini bosish orkali ishga tushirishingiz mumkin. 

Microsoft Word dasturi bilan ishni tugatib uni epishda kuyidagi standart usullarning biridan foydalanish mumkin.

1.        Word ilovasi oynasining “Sistemniy” menyu tugmasiga sichkoncha tugmasini ikki marta bosing

2.        Ilovaning “Sistemniy” menyusini oching va “Zakrit” buyrugini tanlang.

3.        Gorizontal menyudagi “Fayl” menyusining “Vixod” buyrugini tanlang.

4.        {Alt+F4} klavishlar kombinaciyasini bosing.

Word dasturini yuklagandan sung, albatta xar bir boshlovchi foydalanuvchi uning kanday imkoniyatlarga ega ekanligi va uzini kiziktirgan savollarga javob topish xakida bosh kotiradi. Buning yuli oson. “ ? ” menyusiga kiring va “Spravka po Microsoft Word F1” buyrugini tanlang. Bunda siz Word xakida umumiy ma`lumotlar olishingiz mumkin.

WORD dasturi ishga tushganda quyidagi oyna hosil bo’ladi:



Shu oyna Microsoft Word programmasi ko’rinishi, u ishga tushgani bilan yangi xujjat tayyorlab uni «Dokument 1» deb nomlab foydalanuvchi uchun xavola etadi. E`tibor bersangiz, xujjatning birinchi betining boshidaa kursor joylashgan. Biz klaviaturadan kiritgan ma`lumotlarimiz shu kursor turgan joydan boshlab, yoziladi. Bu erda ixtiyoriy matnni kiritishimiz mumkin. 


Mustahkamlash: WORD dasturiga kirish va undan chiqish usullarini amalda bajarib ko’rish.

Uyga vazifa: 100 – 103 betlarni o’qib o’rganish.


Takrorlash uchun savollar.


MS WORD nima maqsadda ishlatiladi ?

MS WORD matn muharriri qanday ishga tushitiladi ?

MS WORD dasturi yordamida matnlar ustida kanday amallarni bajarish mumkin ?

MS WORD dasturidan qanday chiqish mumkin ?