9--sinflar uchun Jismoniy tarbiya bo'yicha choraklarga bo'lingan soatlar taqsimoti
|
|
Dastur bo'limlari
|
yillik soati
|
I chorak 18 soat
|
II chorak 14 soat
|
III chorak 20 soat
|
IV chorak 16 soat
|
|
IX
|
X
|
XI
|
XII
|
I
|
II
|
III
|
IV
|
V
|
|
i.
|
Bilim asoslari
|
DARS JARAYONIDA
|
|
^
|
Gimnastika
|
8
|
|
|
|
1
|
^
|
3
|
^
|
|
|
|
3-
|
Yengil atletika
|
14
|
3
|
4
|
|
|
|
|
1
|
4
|
2
|
|
4.
|
Harakatii sport o'yinlari va elementlari
|
-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5.
|
Sport o'yinlari (basketbol, voleybol, qo'lto'pi)
|
20
|
2
|
3
|
6
|
5
|
|
|
|
^
|
^
|
|
6.
|
Futbol o'yini
|
i ^
|
3
|
3
|
|
|
|
|
|
3
|
3
|
|
7.
|
Kurash
|
14
|
|
|
|
^
|
4
|
5
|
3
|
|
|
|
8.
|
Suzish
|
-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Jami:
|
68
|
8
|
10
|
6
|
8
|
6
|
8
|
6
|
9
|
7
|
9-SINF GIMNASTIKA
Nazariy ma'lumotlar
1. Jismoniy tarbiya mashqlarining inson organizmining rivojianishiga ta'siri.
2. Qizlar uchun gimnastika mashqlarining gigiyenik ahamiyati.
3. Darsning qismlari bo'yicha mashg'ulotlarni o'tkazish.
4. Oilada badan tarbiyaning nafasga va qaddi qomatga tegishli mashqlarini bajarish ahamiyati.
5. Gimnastika bo'yicha O'zbekiston va olimpiya chempionlari. Ko'nikma va malakalar
Safmashqlari: Ketma-ket va yonma-yon qatorda turganjoyda yurishdan ilgarilab yurish.
a) ketma-ket qatorda turganjoyda yurishdan oldinga yurishga o'tish;
b) shuning o'zini guruh bo'lib bajarish;
v) shuning o'zini bo'lib-bo'lib (10 kishi) bajarish. Bir ketma-ket qatordan ikki, uch, to'rt ketma-ket qatorga saflanish, yurib kelayotganda ikki ketma-ket qatorga saflanish.
Awalgi sinflarda o'tilgan saf mashqlarini takrorlash.
Umumrivojiantiruvchi mashqlar
Juft bo'lib, buyumlarsiz va buyum bilan, gimnastika devorida va o'rindiqda egiluvchanlikni, kuchni, tezkorlik va chidamlilikni tarbiyalaydigan mashqlar bajarish.
AKROBATIKA O'g'il bolalar uchun:
Har xil D.X. dan oldinga o'mbaloq oshish. Buyumlar ustidan do'mboloq oshish, 2—3 qadam yugurib kelib, uzoqqa o'mbaloq oshish. Sherigi yordamida qo'llarda tik turish. Chalqancha yotgan holatdan "ko'prik" yasash.
Qizlar uchun:
Ikki marta oldinga o'mbaloq oshish, orqaga o'mbaloq oshish, kurakda turish. Ko'prikda turish va yon tomonga aylanib turish.
Osilish va tayanish
Tumikda: osilishdan kuch bilan tayanishga ko'tarilish. Gavdani bukib-yozish bilan tortilish bilan tebranishga o'tish. Osilib tebranishda gavdani keskin yozish bilan tayanchga ko'tarilish. Tumikda tayanishdan oyoq va gavda bilan oldinga yarim oysimon harakat qilib, osilishga tushib tebranish.
Qo'shpoyalarda qo'flarda tayanishdan tebranib, oldinga siltanish bilan tayanchga ko'tarilish. Qo'shpoyada tirsakka tayanib turishdan tebranib, orqaga siltanish bilan tayanchga ko'tarilish. Qo'sh-poyada tayanib tebranishda, oldindan (orqadan) sakrab tushishlar va shurd 90°—180° burilib bajarish.
5 m li arqonga, qo'llar yordamida (vaqtga qarab) tirmashib chiqish(10—13—18 soniya). Shurd 90° burchak hosil qilib bajarish. To'xtab-to'xtab tirmashib chiqish (ma'lum balandlikda to'xtash uchun belgilar qo'yiladi).
Tayanib sakrash (o'g'il bolalar): 120 sm balandlikdagi uzunasiga o'matilgan xari ustidan (gimnastika ko'prigi-1 mm oraliqda) oyoqlarni kerib (bukib) sakrashni takrorlash. Yonlamasiga o'matilgan ot ustidan qo'llar bilan otning o'ng-chap qismiga tayanib, oyoqlarni kerib sakrab o'tish. Shuni otni 20—30—45 burchak bo'yicha o'matib bajarish.
Qiz bolalar: 110 sm balandlikdagi uzunasiga o'matilgan xari ustidan oyoqlarni kerib, sakrab o'tish. Ot(kon) ustidan(yonlama) sakrashlar. Yonlama qo'yilgan ot ustidan "oyoqlarni bukib" sakrab o'tishlar, oyoqlar tayanchning o'ng va chap tarafidan o'tish.
Muvozanat mashqlari
Yakka cho'pga tayanishdan bir oyoqni oshirish bilan 90° burilib, minib o'tirish, ikki oyoqda va holatlarini almashlab sakrashlar, yarim cho'kaygan holatda oyoqlar bilan siltanib yurish, oyoq uchlariga ko'tarilib burilishlar, o'ng (chap) oyoqda "qaldirg'och" hosil qilish, o'tirib burchak hosil qilish va qo'llarga oldindan tayanib, oyoqlarni kerib orqaga siltanish bilan kerishib sakrab tushish.
O'quv mezonlari
|
|
Sinov mashqlari
|
Natijalari va baho
|
|
0 'g'il bolalar Qiz bolalar
|
|
"5"
|
"4"
|
"3"
|
"5"
|
"4"
|
"3"
|
|
i.
|
Baland tumikda tortffish (marta)
|
9
|
7
|
5
|
-
|
-
|
-
|
|
2
|
Polda tayanib qo'llami bukish va yozish (marta)
|
223
|
17
|
13
|
-
|
-
|
-
|
|
3.
|
Chalqancha yotgan holda 90° gavdani ko'tarish 1 daqiqa davomida (marta)
|
225
|
23
|
18
|
23
|
20
|
15
|
|
4.
|
Arg'amchida 1 daqiqada sakrash (marta)
|
990
|
80
|
70
|
100
|
90
|
80
|
|
5.
|
Gardishm 1 daqiqa belda aylantirish (marta)
|
-
|
-
|
-
|
80
|
70
|
60
|
|
6.
|
Gimnastik o'rindiqqa tayanib, qo'llami bukish va yozish (marta)
|
-
|
-
|
-
|
13
|
10
|
|
Uyga berilgan topshiriqlar
1. Osilib turib gavdard ko'tarish (6—7 marta)
2. Polga tayanib qo'llami bukish va yozish.
3. Gimnastik skameykaga tayanib, qo'llami bukish va yozish.
4. Arg'amchida sakrash.
5. Har kuni ertalab 300—500 m ga yugurish.
6. Chalqancha yotgan holda turib o'tirish.
YENGIL ATLETIKA Nazariy ma'lumotlar
Jismoniy mashg'ulotlaming organizmning asosiy sistemalariga ta'siri. Jismoniy mashqlarni bajarish ish qobiliyatini oshirish vositasidir. Jismoniy tarbiya bilan shug'ullanuvchilami tibbiy nazoratdan o'tkazib turish. Chidamlilikni oshirishga qaratilgan mashqlarni mustaqil bajarish qoidalari. Mashqlarni bajarayotganda o'z-o'zini nazorat qilish va xavfsizlik qoidalari.
Ko'nikma va malakalar
30 m dan 100 m gacha bo'laklarda qisqa masofadan yugurish. O'quvchilami burilib turib yugurish bilan tanishtirish (burilishda). To'ppa-to'g'riga va burilish bo'yicha yurishda estafeta tayoqchasini uzatishni o'matish. 60—100 metrga bosqichli estafeta yugurishi. 2 km masofaga notekis joylar bo'ylab asta-sekin yugurish(bir me'yorda) 600—800 m masofaga 3 martada (100 m oraligida yurish-yugurish). Yugurib kelib "oyoq bukish" usulida uzunlikka sakrashni o'rgatish. 10 m kenglikdagi yo'lakcha bo'ylab to'liq yugurib kelish bilan (10—12 qadamdan) to'pni uzoqqa uloqtirishni o'rgatish.
O'quvchilarga qo'yilgan talablar:
Jismoniy mashg'ulotlaming organizmning asosiy sistemalariga ta'sirini bilish. Uzoq davom etadigan yugurishda o'zini-o'zi nazorat qilish usullaridan foydalanishni bilish. Chidamlilikni oshirishga qaratilgan mashqlarni mustaqil bajarish qoidalarini bilish. Dasturdagi yugurish, sakrash va uloqtirish o'quv mezonlarini egallash.
O'quv mezonlari:
1. 60 m ga yugurish:
- o'g'il bolalar — 9,0 — 9,5 — 10,0 soniya;
- qiz bolalar — 9,5 — 10,0 — 10,5 soniya.
2. Yugurib kelib uzunlikka sakrash:
- o'g'il bolalar - 400 - 360 - 320 sm;
- qiz bolalar - 350 - 320 -300 sm.
3. To'pni uloqtirish:- o'g'il bolalar - 45 - 40 - 33 m;
- qiz bolalar — 28 — 23 — 18 m.
4. 1000 m ga yugurish:
- o'g'il bolalar — 3,40 — 4,00 — 4,30 daqiqa;
- qiz bolalar — 5,00 — 5,30 — 6,00 daqiqa.
5. Balandlikka sakrash:
- o'g'il bolalar - 120 - - 110 -100 sm;
- qiz bolalar — 115 - - 105 — 95 sm.
6. 2000 m ga yugurish:
- o'g'il bolalar - 9,30 - 10,00 - 11,00 daqiqa;
- qiz bolalar — vaqt hisobga olinmaydi.
7. 4 X10 m ga mokisimon yugurish:
- o'g'il bolalar — 9,5 —9,8 — 10,3 soniya;
- qiz bolalar - 10,0 - 10,5 - 11,0 soniya. Uyga beriladigan topshiriqlar.
1. Ertalabki gigiyenik gimnastika (10—12 mashq)
2. Yugurish: o'g'il bolalar — 20 daqiqagacha, qiz bolalar — 15 daqiqagacha.
3. Arg'amchida sakrash (chap, o'ng, ikki oyoqda — 4 daqiqagacha).
4. Tepalikka bir oyoqdan ikkinchi oyoqqa sakrab yugurish (12— 15 marta).
5. Oldinga siljishbilan "qurbaqacha" sakrash (20 marta).
6. Bir oyoqda o'tirib turish, "to'pponcha" (10—15 marta).
7. Tizzani ko'krakka tortish bilan sakrash ("kenguru" mashqi).
8. Cho'qqayib o'tirgan holatdan yuqoriga sakrab 2 m balandlikdagi chiziqqa qo'lini tekkazish.
9. Qo'llarga tayangan holda qo'llarni bukish va yozish (30—35 marta).
10. Chalqancha yotgan holatdan gavdani ko'tarish (qizlar 30 marta). Dastlabki holat — chalqanchasiga yotganda oyoq-qo'llami tepaga ko'tarib harakatga keltirish (o'g'il bolalar — 15 marta).
BASKETBOL Nazariy ma'lumotlar
1. Basketbol o'yinining texnika va taktika asoslari.
2. Basketbol o'yinida jarohatlanishni muhofaza qilish.
Ko'nikma va malakalar
To'pni bosh tomondan ikkala qo'llar bilan uloqtirib, ilib olish, to'pni yerga urib yurish-yugurishda himoyada faol va passiv harakat qilish (1X1), to'pni yaqin va o'rta masofadan sakrab savatga tashlash (o'g'il bolalar uchun), qizlarga esajoyda turib hamda o'rta masofadan to'pni savatga tashlash, o'rgangan usulda jarima to'pini tashlash;
basketbol elementlarini ishlatib ikki tomonlama o'yin o'tkazish.
0 'quvchilarga qo "yilgan talablar. Basketbol o'yinini elementlari tufayli har xil mashq usullarini bajarishni bilish; himoyaning zona va shaxsiy ushlash turiarini, bilish: 2X3, 3X2, 2X1X2 va 1X2X2.
O'quv mezonlari
1. Hakamlik qilishni bilish.
2. 8 imkoniyatdan jarima to'pini tashlash: 5 marta tushirsa — "5" baho, 4 marta tushirsa — "4" baho, 2 marta tushirsa — "3" baho (o'g'il bolalar uchun), 4 marta tushirsa — "5" baho, 3 marta tushirsa — "4" baho, 2 marta tushirsa — "3" baho (qizlar uchun).
Usullar birlashmasi.
To'pni bosh tomondan ikki qo'llab uloqtirish, oldinga intilib chiqish, to'pni ilib olish, yerga urib ildamlik bilan o'tib harakatda sakrab halqaga tashlash (to'p tushguncha tashlash).
Uyga beriladigan topshiriqlar.
1.Arg'amchida birjoyda ikki marta tez aylantirib, yana qo'llami chalishtirib sakrashlar.
2. Qo'llarga tayangan holda bukish va yozish(o'g'il bolalarga). Gimnastik o'rindiqqa tayangan holda qo'llami 10—8—6 marta bukish va yozish(qiz bolalar).
3. Ikkala oyoqlarda tizzalami ko'krakka tortib sakrashlar, 2 imkoniyatdan 8 marta sakrash o'g'il bolalarga va 5 marta sakrash qiz bolalarga.
Q O'L T OTI Nazariy ma'lumotlar
Psixologik tayyorgarlik. Massaj (silash) to'g'risida tushuncha (ko'rsatib) berish. Sport va jismoniy mashg'ulot bilan shug'ullanuvchining vazni. O'yin taktikasi to'g'risida ma'lumot. Jismoniy tayyorgarlik, texnika va taktika birdamligi to'g'risida tushuncha berish. O'yinda yo'l qo'yilgan xatolarni tahlil qilish.
Ko'nikma va malakalar
Hakamlik amaliyoti. Joyni. almashtirib to'pni ushlagach uloqtirishga, "sakkiz" bo'lib hujumda harakat qilishga o'rgatish. To'plarni himoyachilarga qarshi otishlar (passiv, yarim passiv). Zona bo'ylab himoya qilish (tushuntirish va ko'rsatish). Aralash himoya, asta-sekin hujum qilish (tushuntirish va ko'rsatish).
O'quvchilarga qo'yilgan talablar
O'yinda hakamlik qilish, o'rganilgan elementlardan ikkala tomonlama o'yinda foydalanish. Zona bo'ylab himoya, aralash himoya va asta-sekin hujum qilish taktikalarini bilish.
O'quv mezonlari
1. To'pni urib yugurish — 30 metrga:
— o'g'il bolalar — 6,6 — 6,7 — 6,8 soniya;
— qiz bolalar — 6,8 — 6,9 — 7,0 soniya.
2. Ardq nishonga otish, 10 tadan 7—6—5 marta.
3. To'pni ushlab olish va uloqtirish ("sakkiz" shakli).
Uyga beriladigan topshiriqlar
1. Qo'l to'pi musobaqalarining qoidasi.
2. To'pni tezlik bilan yerga urib yugurish.
3. Devor oldida yonboshlab to'pni otish.
4. Kuchni rivojiantirish.
VOLEYBOL Maqsadi
1. Ikki qo'lda qoidasiga rioya qilgan holda to'pni to'r orqali qarama-qarshi turgan komandaga uzatishni o'rgatish.
2. To'r ustida sakrab yon tomondan orqa bilan uzatishlarni o'rgatish.
3. To'rga tegib qaytgan to'pni qabul qilish va qaytarish.
4. To'pni pastdan qabul qilish, nuqtaga uzatish
5. Ikki guruh o'rtasida o'ynash taktikasini o'rganish.
Ko'nikma va malakalar:
1. Voleybol o'ynashga mo'ljallangan yordamchi va asosiy mashqlar.
2. Bir-biriga to'pni yuqoridan to'g'ri uzatish.
3. To'pni sakrab turib uzatish.
4. Raqib tomondan uzatilgan to'pni pastdan qabul qilish.
5. Raqib tomondan uzatilgan to'pni o'ynab qaytarish. 5-3-4 6-2-3 4-3-2 5-3-4 6-3-2 1-3-2
6. Maydonning 4- va 2-zonasidan hujumga o'tib to'pni urish.
7. To'pni yuqoridan raqib tomonga uloqtirish.
8.To'r yonida tepadan tushayotgan to'pga to'siq qo'yish.
9. Berilgan vazifalar bo'yicha ikki tomonlama o'ynash.
O'quvchilarga qo'yilgan talablar
O'rganilgan mashqlarni o'yin vaqtida qo'llay bilish, o'yinga mustaqil tayyorgarlik ko'rish, o'yinga hakamlik qilishni bilish.
O'quv mezonlari:
1. Raqib tomondan kelayotgan to'pni ikkala qo'l bilan pastdan qabul qilish.
2. To'pni yuqoridan raqiblar tomonga uzatish qoidasini baholash(uzatilgan to'p maydonga albatta tushishi kerak).
3. Hujumchining o'rin almashish qoidasini to'gri bajarishini baholash.
4. Ikki tomonlama o'yinda qoidalarning bajarilishi baholanadi.
Uyga beriladigan topshiriqlar
1. Jismoniy kuchli mashqlarni, sakrashni, uzoqvaqt mashqni bajarishda chidamlilikni oshirish.
2-Voleybol o'ynash mashqlarini, qoidalarini mustahkamlash. 3. 4-5-6 nafar o'quvchilarga voleybol mashqlarini o'rgata bilish.
FUTBOL
Nazariy ma'lumotlar
Futbol o'yini, o'yinchilaming tartib va intizomini buzmasliklari qoidalari, jarima va erkin to'p tepish, futbol taktikasi("standart" holatda bajariladigan kombinatsiyalar). O'quvchilami raqibdan to'pni olib qo'yish texnikasi bilan tanishtirish.
O'quvchilarga qo'yilgan talablar:
1. Kishi hayotida jismoniy tarbiyaning katta ahamiyatga ega ekanligi to'grisida bilish.
2. O'quvchilami hayotga va mehnat faoliyatiga tayyorlash.
3. Uchib kelayotgan to'pni sakrab bosh bilan urib qaytarishni bajarishni bilish.
O'quv mezonlari:
1. 30 m ga yugurish: 4,5 — 4,7 — 5,0 soniya.
2. 30 m ga to'p bilan yugurish: 5,7 — 6,0 — 6,3 soniya.
3. Turganjoydan uzoqlikka sakrash: 200 —180 — 160 sm.
4. To'p bilan oyoqdajanglyorliknibajarish: 20 18 — 15 marta.
5. To'pni uzoqqa tepish: o'ng va chap oyoqda tepilgan to'plar yigindisi — 60 — 55 — 50 m bo'lishi kerak.
6. Baland turnikda tortilish: 10—8—7 marta.
Uyga beriladigan topshiriqlar:
1. Ertalabki gigiyenik gimnastika(12—15 mashq).
2. 15 daqiqa davomida asta-sekin yugurish.
3. Arg'amchida 100 marta sakrash (o'ng, chap, ikki oyoqda).
4. 4 X 10 m ga mokisimon yugurish (dam olish bilan 5 marta bajarish).
5. To'pni 5—6 to'siqdan aylantirib o'tish va aniq nishonga tepish.
6. To'pni oyoqda va boshdajanglyorlik qilishni bajarish.
7. Qo'llarga tayanib yotgan holda qo'llarni bukish va yozish (barmoqlarda, mushtda, chapak chalib bajarish - 25 marta).
KURASH
Nazariy ma'lumotlar
1. Kurash Xalqaro Assotsiatsiyasi, konfederatsiyalar va milliy federatsiyalar.
2. Kurash musobaqalarining turlari haqida.
3. Jarohatlanganda va shikastlanganda birinchi yordam ko'rsatish.
4. Hammomda bug'lanish va uqalashrd 0'rganish.
5. Kurash texnikasi va taktikasi haqida.
Ko'nikma va malakalar :
1. Saflanish. Ta'zim. Amaliy mashqlar.
2. Qizdiruv mashqlari.
3. Har xil holatlardan oldinga, orqaga o'mbaloq osha bilish va yiqilishdan himoyalanishga o'rganish (2 marta).
4. Maxsus chigal yozuvchi mashqlarni o'rganish.
5. Kurash texnikasi va taktikasi.
a) kurashchilar holatlarini o'rganish yuqori,o'rta va quyi;
b) harakatlanishlar, ushlanishlar, yiqilishlarni o'rganish;
v) og'irlik muvozanatidan chiqarish usullarini o'rganish oldingga.
6. 5,6,7,8-sinflarda o'rganilgan usullarni mustahkamlash
7 turkumli Kurash usullarining turlarini bajarishni o'rganish:
a) yelka usuli;
b) nepa usuli;
v) chil usuli;
g) yonbosh usuli;
d) supurma usuli;
e) qushsha usuli;
j) oshirma usuli;
z) Belbog'li kurash usullari.
-7. Kurashda umumiy va maxsusjismoniy tayyorgarlik. O'quvchilarga qo'yiladigan talablar. Sinov imtihoni:
-7 turkumli kurash usullari turlarini amalda bajarsa "5" baho;
-7 turkumli kurash usullari turlarini ikki usulini bajara olmasa "4" baho;
-7 turkumli kurash usullarining asosini aniq bajarib, usul turlarini bajara olmasa "3 "baho;
-7 turkumli kurash usullarini bajara olmasa "2" baho.
RAQS ELEMENTIARI
Milliy raqs elementlarini uyg'unlashtirish: "Munojot", "Rohat", "Tanovar" vaboshqalar.
Badiiy gimnastika
Qo'llar yordamida assimmetrik harakatlar bilan har xil me'yorda turii mashqlar bajarish, har xil tezlikda qo'llar bilan(tulki holatda) mashqlar bajarishda qo'llarning yo'nalish harakatlari holatini tebrantirish. 85—90 smiikgardish bilan mashqlar bajarish. Gardshlami o'ng va chap qo'l bilan o'z oldida va orqa tomonga aylantirish.
Tasma (lenta) bilan mashqlar (uzunligi 5 m); har xil yo'nalishda, yuqoriga, pastga, orqaga, chapga, o'ngga, ilon izi, tik va yonbosh, har xil balandlikda va burama (spiral) tekisliklarda. Mashqlar majmuasi (buyumlarsiz) va raqs harakatlarini dinamikasi va ohangiga mos ravishda murakkablashtirish. Xalq raqslari elementlaridan iborat mashqlar.
SUZISH
O'rganiladigan suzish usullariga muvofiq.
Masofa qismlarini har xil tezlikda suzib o'tish (200 m ga). Suvda cho'kayotgan kishini olib chiqish usullari. Suvda cho'kayotgan kishiga vrach kelguniga qadar birinchi yordam ko'rsatish. 1 m balandlikdan suvga sakrash. Musobaqalarda qatnashish.
Uyga beriladigan topshiriqlar
1. Ba'zi tana muskullar guruhini rivojiantirish uchun maxsus 8—lOta mashqlar majmua-sini mustaqil bajarish.
2. Bir oyoqda navbatma-navbat o'tirib turish (to'pponcha):
- o'g'il bolalar — 10—12 marta;
- qiz bolalar —8—10 marta.
O'quvchilarga qo'yilgan mezonlar:
1. Vaqtni hisobga olmagan holda 50—100 m larga suzish.
2. Musobaqalarga hakamlik qilish bilimini kengaytirish.
II. Qism
O'quv kun tartibida sog'lomlashtirish tadbirlari.
Umumta'lim maktablari kun tartibida jismoniy sog'lomlashtirish tadbirlari, tashkiliy metodik ko'rsatmalar mazmuni, vazifasi va maqsadi dastuming ushbu qismida ifodalangan. Ularga quyidagilar kiradi:
Ertalabki badan tarbiya. darsgacha gimnastika mashqlari, o'tadigan jismoniy tarbiya daqiqasi, tanaffuslar vaqtida o'yinlar, sport soati, kuni uzaytirilgan guruhlar, sayrlar.
Ertalabki badan tarbiya har kuni uy sharoitida o'quvchi tomonidan mustaqil bajariladi. Jismoniy tarbiya darslarida o'qituvchining rahbarligi ostida mashqlar majmuasi o'rgatiladi.
.gif){kind=small}
