UQTIRISH ÕĀTI
Mustāqil O`zbåkistînning rāvnāqi uchun îlib bîrilāyotgān iqtisîdiy-ijtimîiy, mādāniy-mā’nāviy sîhālārdāgi kång ko`lāmli ishlār, O`zbåkistîn Råspublikāsining «Tā’lim tug`risidā»gi qînuni vā «Kādrlār tāyyorlāsh milliy dāsturi», «2004 – 2009 yillārdā māktāb tā’limini rivîjlāntirish umummilliy dāsturi» tā’limning bārchā bo`g`inlāridā înā tili o`qitishni tāshkiliy vā māzmuniy jihātdān yanādā tākîmillāshtirishni tāqîzî etādi.
Māktābdā «Înā tili» fānini o`qitishning so`nggi nātijāsi shundā ko`rinādi, binîbārin, bundāy nātijāgā înā tili o`qitishning āmāliy yo`nālishini yangilāsh îrqāliginā erishish mumkin.
Yangi ijtimîiy - iqtisîdiy munîsābātlār umumiy o`rtā tā’lim māktāblāridā uzbåk tilini o`qitish bîrāsidā bātāmîm yangi vāzifālārni qo`ymîqdā: māktābni bitirib chiqqān yoshlār ijtimîiy, iqtisîdiy vā mādāniy hāyotning rāng - bārāng jābhālāridā, mulîqît vā munîsābātning bārchā turlāridā o`zbåk tilidān båmālîl - erkin, sāmārāli vā to`g`ri fîydālānā îlish, uning chåksiz imkîniyatlāridān to`lāqînli bāõrāmānd bo`lish, zāruriy ko`nikmā vā imkîniyatlārigā egā bo`lishlāri kårāk.
Înā tili dārslāridā o`quvchilārni mustāqil vā ijîdiy fikrlāshgā yo`nāltirish, ulār îngidā mā’nāviy-mā’rifiy inqilîb hîsil qilishgā erishish lîzim. Shuning uchun ushbu dāstur vā u āsîsidā yarātilājāk dārsliklārdā grāmmātik qîidālārni yodlātishdān vîz kåchish, ijîdiy tāfākkur tārzini shākllāntirish, dāryo vā māshg`ulîtlārni o`quvchilārning nutqiy mālākāsini yuzāgā kåltirishgā qārātish māqsād qilib îlindi.
Înā tili tā’limi îldidā quyidāgi bîsh māqsād turādi: înā tili māshg`ulîtlāri bîlālārdā ijîdiylik, mustāqil fikrlāsh, ijîdiy fikr māhsulini nutq shārîitigā mîs rāvishdā yozmā shākllārdā to`g`ri, rāvîn ifrdālāsh ko`nikmālārini shākllāntirish vā rivîjlāntirishgā qārātilishi lîzim.
ÎNĀ TILI FĀNINING TĀRKIBIY QISMLĀRI VĀ TUZILISH ĀSÎSLĀRI
Umumiy o`rtā tā’lim māktāblārining 5-9 sinflāridā o`tilādigān «Înā tili» fāni o`quvchilārdā :
- o`zbåk tilining fînåtikāsi, låksikāsi vā grāmmātikāsi bo`yichā nutqning îg`zāki vā yozmā shākllāridān kång vā to`g`ri fîydālānish uchun zārur bo`lgān ilmiy - āmāliy mā’lumîtlār bårishni;
- o`zbåk tilidā to`g`ri tālāffuz, imlî vā punktuātsiyasining āsîsiy qîidālārini o`zlāshtirib îlishni;
- înā tilining õāzināsi bo`lmish turli lug`ātlārdān to`g`ri fîydālānā îlishni;
- o`z fikrini nutq shārîitigā mîs rāvishdā, turli shākllārdā ifîdālāy îlish ko`nikmālārini hîsil qilishni;
- muāyyan bir hābārni yoki mā’lumîtni turli shākllārdā bårā îlish yo`llārini;
- kundālik hāyot uchun zārur bo`lgān ish qîg`îzlārini yuritish ko`nikmālārini;
- yosh vā mālākā dārājāsigā mîs bo`lgān bādiiy, ilmiy, siyosiy āsārlārni o`rgānib, ulār hāqidāgi fikr-mulîhāzāsini, shāõsiy munîsābātini îg`zāki vā yozmā shākllārdā to`g`ri bāyon etā îlish ko`nikmāsini;
- mîddiy bîrliqni o`rgānish vā uni tāfākkur birliklāridā ifîdālāshdā, jāmiyat ā’zîlāri îrāsidā mulîqît o`rnātishdā înā tili vā bîshqā tillārning båqiyos āhāmiyatini ћis etish uchun zārur bo`lgān nāzāriy mā’lumît vā āmāliy ko`nikmālār bårishni āsîsiy vāzifālār qilib îlādi.
Înā tili māshg`ulîtlāri bîsqichli kåtmā-kåtlik, shākl bilān māzmun ālîqādîrligi, tilshunîslik bo`limlārining o`zārî zich bîrlikdigi āsîslāridā ko`rilādi. Shuning uchun 5- sinfning birinchi chîrāgi sintāksis bo`yichā zārur tushunchālārni — sîddā vā qo`shmā gap, gāpning mārkāzi, gap bo`lāklāri, undālmā vā uyushiq, bo`lāklār, ko`chirmā gap, ulārdāgi tinish bålgilāri kābilārni o`zlāshtirishgā bāg`ishlānādi. Ikkinchi chîrākning bîshidā o`quvchilārgā låksikîlîgiya vā mîrfîlîgiyaning muhim tushunchālāri: so`zning mā’nîsi, o`z mā’nî vā ko`chmā mā’nî, mā’nîdîsh so`zlār, uyadîsh so`zlār, zid mā’nîli so`zlār, qo`shimchādîsh so`zlār, o`zākdîsh so`zlār, mustāqil vā yordāmchi so`z turkumlāri, o`zāk, qo`shimchā, so`z o`zgārtiruvchi vā so`z yasîvchi qo`shimchālār hāqidā dāstlābki zāruriy mā’lumîtlār bårilādi.
«Muqāddimā» dåb nîmlāngān bu bo`lim înā tilining izchil kursini o`rgānish jārāyonidā o`quvchilārning tildān yaõlit bir tizim sifātidā
fîydālānish, mātn ustidā ishlāsh, fînåtik, låksik, mîrfîlîgik hîdisālārni, bu hîdisālārning o`z yashāsh shārîitidā bîrlānishli nutqdā qo`llāsh
imkîniyatini bårādi. Mā’lumki, bittā eng îddiy sîddā yig`iq, gāpdā hām tilning fînåtik, låksik, mîrfîlîgik vā sintāktik qurilishining mîhiyati
āks etgān bo`lādi. Shuning uchun înā tilining o`quvchilār nutq mālākālārini rivîjlāntirishgā õizmāt qiluvchi izchil kursi uchun bundāy kirish o`tā zārurdir.
Tilning yaõlitlik, tā’limning esā ālîqādîrlik prinöipi, butun kurs dāvîmidā izchillik bilān îlib bîrilādi. Shuning uchun hār bir māshg`ulîtdā o`quvchi lug`āt vā sintāksis ustidā - so`z mā’nîsi, fînåtik, mîrfîlîgik ћîdisālārning sintāktik vāzifāsi ustidā māshqlār bājārishgā jālb qilinādi.
ÎNĀ TILI O`QITISHNING ĀSÎSIY VÎSITĀLĀRI
Ilk bîsqichdā: 1. Shu dāstur āsîsidā yarātilgān dārsliklār.
2. O`zbåk tili bo`yichā lug`ātlār: «O`zbåk tilining izîћli lug`āti», «O`zbåk tilining uyadîsh so`zlār lug`āti», «O`zbåk tilining mā’nîdîsh so`zlār lug`āti», «O`zbåk tilining shākldîsh so`zlār lug`āti», «O`zbåk tilining zid mā’nîli so`zlār lug`āti».
Ikkinchi bîsqichdā bu vîsitālār sirāsi «O`zbåk tilining so`z yasāsh lug`āti», «O`zbåk tilining tårs (tåskāri) lug`āti», o`zbåk tilidāgi ensiklîpådiya, înā tili māshg`ulîtlāridā îg`zāki vā yozmā tāsvir uchun izîћli ālbîm, ishlātilishi lîzim bo`lgān zārur so`zlār bårilgān rāsm-tāsvirlār vā h.k. bilān to`ldirilishi lîzim.
TĀ’LIM USULI
Tā’lim usuli, āsîsān, induktivdir. Shuning uchun māshg`ulîtdā fāîl ishlîvchi o`quvchining o`zidir. Hār bir māshg`ulît tāõminān to`rt bîsqichni o`z ichigā îlādi: 1. Tākrîrlāsh. 2. Bårilgān mātåriāllārning o`quvchilār tîmînidān tāћlili. 3. Bårilgān mātåriāllārni o`qituvchi yordāmidā umumlāshtirish vā ћukm chiqārish. 4. Hîsil qilingān umumiylikni āmāldā qullāsh vā sināsh, o`quv māsālālāri åchish. Dāsturdā ikkinchi, uchinchi, to`rtinchi bîsqichlārdāgi māshg`ulîtlār māzmuni tāћminiy ko`rsātildi.
O`quvchilārning mātn yarātish vā mātn ustidā ishlāshlāri māshg`ulîtning ikkinchi, turtinchi bîsqichlāridā vā sinfdān tāshqāri bårilādigān tîpshiriqlārdā mārkāziy o`rinni egāllāydi.
Mātnlār õilmā-õildir. Ulārning āniq tur vā ko`rinishi qismān dārslikdā bårilsā, āsîsān, o`qituvchi tîmînidān bålgilānādi. Dāstur o`qituvchigā dārslikdāgi bārchā mātnlārni o`z didi, tālābi, shārîitgā qulāyligi bilān båmālîl ālmāshtirish, o`qitish jārāyonini tîm mā’nîdāgi ijîdiylik vā izlānuvchānlik āsîsidā ko`rishgā to`liq, imkîniyat bårādi. O`qituvchi bundāy ishgā o`quvchilārning o`zini jālb etishi, îldingi sinf o`quvchilāri tāyyorlāgān mātåriāllārdān kåyingi sinflārdā kång fîydālānishi mumkin.
Mātn ustidā ishlāsh tîpshiriqlāri vā māshqlāri bu dāstur vā dārsliklārdā ko`plāb mo`ljāllāngān.
O`quvchilār yarātishi lîzim bo`lgān mātnlār bir nåchā õildir. Ulārdān āsîsiylāri:
1. Māshg`ulîtdā hîsil qilingān nāzāriy bilim vā ko`nikmāni āmāldā o`llāb mātn yarātish. Bundāy mātnlār ikki vā uchtā gāpdān ibîrāt bo`lishi, mînîlîg vā diālîg tārzidā, qisqāginā tāsvir yoki hikîya shāklidā bo`lishi mumkin. Ulārning āniq shāklini o`qituvchi rāhbārligidā o`quvchining o`zi
tānlāshi kårāk.
2. Bårilgān māvzu āsîsidā tāsvir (kichik inshî). Bundāy tāsvirlār yozmā vā îg`zāki ko`rinishlārdā o`quvchilārning yosh vā mālākā dārājāsigā mîs
māzmun hāmdā hājmdā bājārilishi lîzim.
3. Inshî mātnning îliy ko`rinishi. Dāstur quyidāgi inshî turlāridān fîydālānishni ko`zlāydi: ā) ilmiy inshî (til, tāriõ, biîlîgiya vā fānlārdān ћār bir fān uchun õîs bo`lgān birîr māvzu yoki māsālāni îchish); b) ilmiy-bādiiy inshî (bādiiy āsār, yozuvchi ijîdi, ādābiy jārāyonlār
tāhliligā bāg`ishlāngān inshîlār); v) bādiiy- ijîdiy inshîlār (sān’āt āsārini o`rgānishdān o`quvchining ћîsil qilgān shāõsiy kåchinmālāri
tāsviri); g) tāsviriy inshî (nārsā, prådmåt, mānzārā vā h.k. tāsvirigā bāg`ishlāngān inshî); d) erkin māvzudāgi inshî.
Mātn ustidā ishlāsh înā tili māshg`ulîtlāridā āsîsiy o`rinni egāllāgānligi sābābli, 7-sinfning îõiri vā 8-sinfning bîshidā «Yozmā ish ustidā ishlāsh usullāri vā bîsqichlāri» bo`limi kiritildi. Bu bo`lim o`quvchilārning 1-7-sinflārdā mātn ustidā îlib bîrgān ishlārini siståmālāshtirib, ulārni yuqîri sinflārdā ānchā murākkāb inshî ustidā ishlāshgā tāyyorlāydi. Bu bo`lim māshg`ulîtlāri dåtåktiv-induktiv usuldā tāshkil etilishi mumkin.
DĀSTURDĀ O`ZBÅK TILI QURILISHINING TĀLQINIDĀGI O`ZGĀRISHLĀR
O`rtā māktābning til tā’limidā chālkāshlik tug`dirāyotgān qātîr chigālliklār tilshunîslik nāzāriyasidā āllāqāchîn bārtārāf etilgān. Låkin bu yutuqlār āsîsidāgi āmāliy tāvsiyalār ishlāb chiqilmāgānligi tufāyli ulār înā tilidān tā’limgā tātbiq etilmāyotgān edi. Shuning uchun grāmmātik tālqinlārgā bir qātîr yangiliklār kiritildi:
1. Îlmîshning nāfāqat ît, sifāt, sîn, bālki, få’l, rāvish, tāqlidiy so`z, undîv gap vā hāttî mātnni ālmāshtirā îlish, ulārgā ishîrā etish õususiyati ћisîbgā îlinmāgān edi. Shuning uchun îlmîshlārni o`rgānish få’l, rāvish, tāqlidiy so`zlārdān kåyingā ko`chirildi, ulār ishîrā so`zlār sifātidā izîhlāndi.
2. Bir so`z turkumidān ikkinchi so`z turkumigā o`tish tālqini o`zbåk āmāliy grāmmātikāsidā to`ppā - to`g`ri rus tili grāmmātikāsidān ko`chirilgān hîdisā edi (Yaõshi bîlā yaõshi o`qiydi. Mārdînā yigit mārdînā gāpirādi kābi gāplārdā yaõshi vā mārdînā so`zlāri birinchi birikmādā sifāt dåb, ikkinchi
birikmādā esā rāvish dåb bāhslānādi). Rāvish dîirāsi so`z o`zgārtiruvchi qo`shimchālārni qābul qilā îlmāydigān so`zlār bilān (mās., tāsîdifān, birgā vā b.) chåklāndi. Rāvishning sintāktik vāzifāsi āniqlîvchi bo`lib kålā îlish bilān
kångāytirildi. Shuning uchun qo`shimchāsi vā bîshqā qo`shimchālār bilān dåyarli erkin birikā îlādigān so`zlār - bålgi nîmlāri sifāt guruhigā kiritildi.
Egālik, kålishik qo`shimchālāri fāqāt îtlār vā îtlārni ālmāshtirishgā õizmāt qilādigān îlmîshlār bilān birikādi, dågān g`āyri-ilmiy tālqin dāsturgā kiritilmādi. Jîriy dāsturdān o`rin îlgān sîn, sifāt, rāvish, sifātdîsh, hārākāt nîmlāri vā bîshqālārning îtlāshuvi dåyilgān tushunchā so`zlārdā mā’nî tîrāyishi māvzusi dîirāsidā izîћlānādi.
3. Sintāksisdā āyrim chigālliklārni tug`dirādigān māsālā gap tālqinidir. «Gāpning mārkāzi» tushunchāsini kiritib, uni «tāsdiq-inkîr, zāmîn, shāõs-sîn mā’nîlārigā egā bulgān birlik» sifātidā zāmînāviy shārhlāndi.
Qo`shmā gap tārkibidā «sîddā gap» dåb tālqin etilādigān «Mån bîrgāndā,...», «U kålgāndān kåyin,...» kābilār håch qāchîn gap bo`lib kålā îlmāsligi sābābli, kångāytirilgān birikmālār sifātidā tālqin etilādi.
Qo`shmā gap tā’limidā tājribā ko`rsātgān eng sāmārāsiz nātijā qo`shmā gāpning såmāntik tāsnifidir. Dāsturdā qo`shmā gāplārning qurilishigā ko`rā tāsnifi bårildi, õîlîs. Ko`chirmā gap sifātidā sîddā, qo`shmā, murākkāb gāplār, hāttî mātn ћām kålā îlishini nāzārdā tutib, bu bo`limni o`rgānish sintāksisning îõirigā ko`chirildi.
ÎNĀ TILIDĀN YANGI DĀSTUR VĀ
DĀRSLIKLĀRNING KÎNSÅPTUĀL
ĀSÎSLĀRI
Māktābdā înā tili o`qitishning āsîsiy māzmun – mîhiyati hîzirgi kun tā’limi māqsādlārigā mînānd tuzilgān DTS, dāstur vā dārsliklārning quyidāgi kînsåptuāl āsîslāri bilān bålgilāb bårildi:
I. Înā tili — milliy mā’nāviyat vā māfkurā, milliy ruh, mādāniyat vā qādriyatlārning ulkān õāzināsi.
II. Înā tili — millāt tāfākkurini shākllāntiruvchi, rivîjlāntiruvchi vā ifîdālîvchi eng āsîsiy vîsitā.
III. Înā tilini o`qitishdān māqsād tā’lim îluvchilārdā mustāqil ijîdiy tāfākkur qîbiliyatini rivîjlāntirish, ijîdiy fikr
māõsulini nutq shārîitigā mîs rāvishdā to`g`ri vā rāvîn bāyon qilish ko`nikmālārini shākllāntirishdir.
IV. Māshg`ulîtlārdā înā tili imkîniyatlāridān unumli fîydālānish, āmāliy ko`nikmālārni shākllāntirishning nāzāriy bilimlārni o`zlāshtirishgā nisbātān ustuvîrligi tā’minlānādi.
V. Kång āmāliy qo`llānish qiymātigā egā bo`lmāgān māsālālār bo`yichā nāzāriy mā’lumîtlār āsîsiy o`zlāshtirish mātåriāli sifātidā
dāsturlārgā kiritilmāydi. Bundāy mā’lumîtlārdān mā’nāviy vā tārbiyaviy āhāmiyatgā mîliklāri tilshunîslikkā dîir ilmiy- mā’rifiy mātnlār sifātidā ālîhdā bårilādi. Bundā hām, tārbiyaviy āsîs bilān bir qātîrdā bîsh māqsād o`quvchilārni o`zbåk tili ildizlāri, mā’nāviyati tāriõi vā uslublāri õususiyatlāri tåõnîlîgiyasi bilān tānishtirishdān ibîrātdir.
VI. Dārsliklārdā o`quv mātåriāllāri o`quvchilārning hār bir sinfdā o`rgānādigān bîshqā o`quv fānlāri vā ulārdān o`zlāshtirishlāri lîzim bo`lgān
āmāliy ko`nikmālār bilān uzviy bîg`liklikdā bårilādi.
VII. Înā tili dārsligidāgi hār bir tîpshiriq o`quvchi tîmînidān mustāqil bājārilishigā mîslāb tuzilādi, shuning uchun o`quvchining hār bir māshg`ulîtdāgi fāîliyati bir umumiylikning ālîhidā bir õususiyligini îchishni nāzārdā tutādi.
VIII. Dārslik mātåriāllāri o`quvchilārdā tāfākkurni vā nutqdi rivîjlāntirishning āsîsiy îmillārigā:
1) lug`āt bîyligini îshirishgā;
2) so`z bîyligidān ijîdiy mātn yarātish jārāyonidā fîydālānishgā;
3) mustāqil fikr ifîdāsining māqsād vā nutq shārîitigā muvîfiqligini tānlāshgā;
4) āniq, ilmiy vā îbrāzli (rāmziy) tāfākkur ko`nikmālārini shākllāntirishgā mîslāb tuzilādi vā bårilādi.
Înā tilidān ћār bir sîātlik māshg`ulît yuqîridā ko`rsātilgān tārkibiy qismlārni o`z ichigā îlādi.
IX. Înā tiligā îid bilimlārni bårishdā tilning ko`p sāthli, chåksiz imkîniyatli, qātiy qînuniyatli, murākkāb tizim sifātidāgi tālqinigā tāyanilādi. Shuning uchun înā tili kursi înā tili qurilishining eng āsîsiy birliklāri vā hîdisālāri bilān tānshytiruvchi «Muqādimā» vā «Izchil kurs» kābi ikki qismdān ibîrātdir.
«Izchil kurs»dā tilning turli grāmmātik hîdisālārini, turli sātћ birliklārini o`zārî ālîqādîrlikdā bårish tilimizdā āynān bir fikrni turli usullār bilān ifîdālāsh imkîniyatlāri bîrligini, hār bir imkîniyatning o`zigā õîsligini o`quvchilārgā singdirishdā «Muqāddimā» ning āhāmiyati kāttā.
X. Dāstur vā dārsliklārning nāzāriy āsîslāri o`zbåk siståmāviy tilshunîsligi fānining eng so`nggi yutuq vā tālqinlārigā, ulārdān chiqārilgān ilmiy - måtîdik õulîsālārgā tāyanādi.
XI. Dāstur vā dārsliklārning didāktik āsîsi:
- o`quvchigā tā’lim jārāyonining fāîl ishtirîkchisi (sub’åktā);
- o`qituvchigā o`quvchining o`rgānish fāîliyatini bîshqāruvchisi;
- dārslikkā (o`quv tîpshiriqlārigā) o`quvchi vā o`qituvchi fāîliyatlārini o`zārî bîg`lîvchi vîsitā sifātidā yondāshishdān ibîrātdir.
XII. O`quvchining tā’lim jārāyonidā fāîl ishtirîkchi ekānligi uning dārslik tîpshiriklāri āsîsidā o`qituvchi rāhbārligidā quyidāgi turdāgi
mustāqil ishlārni bājārishidā o`z āksini tîpādi:
1) kuzātish-dārslik (o`qituvchi) tîpshiriri āsîsidā înā tili hîdisālāridān bårilgān (ko`rsātilgān) nāmunālārni kuzātādi;
2) izlānish-uylāsh, õîtirādā tiklāsh, so`rāsh, lug`āt, qîmus, mā’lumît mānbālāridān fîydādānish āsîsidā hîdisālār sirāsini bîyitādi;
3) ālîhidāliklārni shārõlāsh - bårilgān vā o`zi dāvîm ettirgān sirādāgi hār bir hîdisāni ālîhidā-ālîhidā shārhlāydi;
4) qiyoslāsh - sirādāgi hîdisālārni o`zārî qiyoslāydi;
5) umumiylikni āniqlāsh - sirādāgi hîdisālārning o`õshāsh, umumiy tîmînlārini āniqlāydi;
6) fārqlārni tîpish - sirādāgi hîdisālārning bir-biridān fārqli tîmînlārini āniqlāydi;
7) tāsnif etish - sirādāgi hîdisālārni o`õshāshlik vā fārqlāri āsîsidā guruh hāmdā guruhchālārgā ājrātādi;
8) hukm chiqārish - hîdisālār sirāsi hāqidā umumlāshmā (hukm, õulîsā, qîidā) chiqārādi;
9) ālîqādîrlikni āniqlāsh - o`rgānilgān hîdisālārning yondîshlāri (mā’nîdîshlāri, shākldîshlāri, vāzifādîshlāri, qiymātdîshlāri, zidlāri vā h.k.) bilān munîsābātlārini - (yaqinlik, o`õshāshlik vā fārqlārini) āniqlāydilār;
10) qo`llāsh - hîdisālārni mustāqil rāvishdā yozmā vā îg`zāki shākllārdā shārhlāb, ijîdiy mātn tuzādi.
XIII. Fikrni bāyon etish, ijîdiy mātn tuzish, mātn ustidā ish înā tili māshg`ulîtlāridā ālîhidā māvqågā egā bo`lgānligi sābābli, dāsturdā VII
sinfning îõiri vā VIII sinfning bîshidā «Ijîdiy mātn ustidā ish» māvzusini o`rgānish ko`zdā tutilgān.
XIV. Dāstur vā dārsliklārdā tilshunîslik vā uslubiyat (stilistikā) imlî vā tālāffuz ājrātilmāydi. Hār bir hîdisā înā tili māshg`ulîtlāridā yondîsh (vāzifādîsh vā mā’nîdîsh, qiymātdîsh)lāri bilān birgālikdā o`rgānilishi sābābli, ulārdān hār birining imlîviy, tālāffuziy, uslubiy mîhiyatlāri vā õususiyatlāri hām hîdisālār bilān birgālikdā o`zlāshtirilib bîrilādi.
XV. O`quvchilārning înā tili tā’limi āsîsidā sinfmā- sinf îlgān āmāliy ko`nikmālāri vā bilimlāri înā tilidān DTS måzînlāri bilān bāhîlānādi.
.gif){kind=small}
