7-sinfdà tàsviriy sàn’àt tà’limining màzmuni î‘quvchilàrning hàm nàzàriy bilimlàrini kångàytirish, hàm àmàliy-tàsviriy màlàkàlàrini rivîjlàntirish nuqtài nàzàridàn muràkkàblàshtirilàdi. Bu sinfdàgi tà’lim màzmunining bîsh yî‘nàlishi î‘quvchilàrning bàdiiy tàfàkkurlàrini bîyitish hisîbigà mustàqil bilim îlishini, ijîdkîrligini fàîllàshtirishdir. Zårî, 7-sinfdà tàsviriy sàn’àt tà’limi yakunlànishi bîis, î‘quvchilàrning bàdiiy màdàniyat sîhàsidà îlgàn yî‘llànmàlàri ulàr hàyîtlàrining kåyingi bîsqichlàri màdàniy dàràjàsini bålgilàb båràdi. Shuning uchun hàm î‘qituvchi 7-sinf î‘quvchilàri bilàn î‘tkàzilàdigàn màshg‘ulîtlàrdà ulàrni mustàqil bilim îlishgà, jàmiyatdàgi bàdiiy jàràyînlàrni tåràn ànglàshgà intilmîg‘i lîzim.
Dàsturning 7-sinf î‘quvchilàrigà mî‘ljàllàngàn qismidà nàzàriy mà’lumîtlàrning sàlmîg‘i îrttirilib, yuqîridà tà’kidlàngànidåk, î‘quvchilàrning mustàqil ijîdiy fàîliyatlàrigà àhàmiyat qàràtilgàn. 7-sinf màtåriàllàri kång qàmrîvliligi bilàn hàm õàràktårlidir. Undà jàhîn tàsviriy sàn’àtining zàmînàviy îqim và yî‘nàlishlàridàn tîrtib, milliy nàqsh simvîlikàsigàchà bî‘lgàn turli-tumàn î‘quv màtåriàllàri î‘z àksini tîðgàn.
I CHÎRÀK (8 sîàt)
SÀN’ÀTDÀÎQIM VÀ YΑNÀLISHLÀR: UMUMINSÎNIY VÀ MILLIY ÕUSUSIYATLÀR.
Tàsviriy sàn’àt tà’limining eng muràkkàb kîmðînåntlàridàn biri-sàn’àtdàgi îqim và yî‘nàlishlàrni tî‘g‘ri tàlqin etish. Chunki XIX-XX àsr tàsviriy sàn’àtidà màvjud bî‘lgàn îqim và yî‘nàlishlàrning àhàmiyati và mîhiyati î‘quvchilàr tîmînidàn tàlqin etilmàydi. Bu tî‘g‘ridàgi màtåriàllàrni î‘tish dàvridà î‘qituvchi båvîsità illyustràtiv màtåriàllàr, diàfilm và slàydlàrdàn unumli fîydàlànishi màqsàdgà muvîfiqdir. Shuningdåk, màtåriàllàrni î‘tishdà sàn’àtning umuminsîniy và milliy õususiyatlàrini qiyîsiy tàhlil etishgà àlîhidà e’tibîr qàràtish, ya’ni tànishdàn nîtànishgà ðrinsiðigà àmàl qilish lîzim.
1-màvzu. Sàn’àtdàîqim và yî‘nàlishlàr.
Tîðshiriq: Jàhîn tàsviriy sàn’àtidàîqim và yî‘nàlishlàr hàqidà suhbàt.
Dàrsning màzmuni: Sàn’àtdàgi îqim và yî‘nàlishlàr: imðråssiînizm, ðîstimðråssiînizm, fovizm, kubizm và bîshqà yî‘nàlishlàr hàqidà umumiy tushunchà bårish; yî‘nàlish và îqimlàrning î‘zigà õîs jihàtlàri và ulàrning vàkillàri ijîdigà õîs õususiyatlàrini yîritish.
Imðråssiînizm (K.Mînå, Î.Rånuàr, K.Ðissàrî và bîshqàlàr), ðîstimðråssiînizm, ðuàntålizm (Ð.Såzànn, E.Dågà, Vàn Gîg, Ðîl Gîgån, Syîrà, Sinyak), fîvizm (À.Màtiss), kubizm (Ð.Ðikàssî, J.Bràk), syurråàlizm (S.Dàli), àbstràksiînizm (Kàndinskiy, Màlåvich và bîshqàlàr). Tàsviriy sàn’àt îqim và yî‘nàlishlàridà ràssîm tàsàvvuri và tààssurîtlàrining tàsviri. Zàmînàviy Αzbåkistîn sàn’àtining îqim và yî‘nàlishlàr bilàn qiyîsiy tàhlili (À.Vîlkîv, À.Mirsîàtîv, Î.Qîzîqîv, À.Nuriddinîv, S.Àlibåkîv, V.Îõunîv, B.Ismîilîv, B.Jàlîlîv và bîshqàlàr.).
Tàvsiya etilàdigàn àdàbiyîtlàr:
1.V.Màlyavin. Mifàlîgiya i tràdisii ðîstimðråssiîizmà. L., 1991.
2.À.Hàkimîv. Mîviy àrg‘umîqlàr- sàriq tîvus: 1999-yillàr ràngtàsvirdà qîchirmàlàr. «Sàn’àt» jurnàli, 1999-yil, 1-sîn, 14-17 båtlàr.
3. À.Hàkimîv. Àkmàl Nur, Tîshkånt, 1990.
4. B.Chuõîvich. Kulturniy mir mîlîdiõ õudîjnikîv Uzbåkistànà 80-90 gîdîv. Îðit sîtsiîlîgichåskîgî isslådîvàniya. Îbshåstvånnîå mnåniå, 1998, 1-sîn
5. V.Kuzin. Ðsiõîlîgiya, M., 1982.
Kî‘rgàzmàli màtåriàl: K.Mînå. «Dångizgà qàràgàn mànzàrà»; Î.Rånuàr. «Àyîl ðîrtråti»; E.Dågà. «Mîviy ràqqîsàlàr»; Vàn Gîg. «Àvtîðîrtråt», «Qizil uzumzîrlàr»; Ànri Màtiss. «Lî‘li õîtin ðîrtråti»; S.Àlibåkîv. «Qirmizi shàrbàti màvsum»; V.Îõunîv. «Buddàning tînggi sàyri»; B.Jàlîlîv. «Yevrîðàning î‘g‘irlànishi»; B.Ismîilîv. «Îdàm qushlàr» và bîshqàlàr.
Uygà vàzifà: Tàsviriy sàn’àtdàgi îqim và yî‘nàlishlàrgà îid illyustràtiv màtåriàl yig‘ish. Ulàrning shàrhi bî‘yichà tààssurîtlàrni yîzmà bàyîn etish. Ulàrni sinfdàgilàrgà gàðirib bårish uchun tàyyîrgàrlik kî‘rish.
2-màvzu. Imðråssiînistik ràngtàsvir. Ðuàntålizm.
Tîðshiriq: Imðråssiînizm và ðuàntålizm uslubidà mànzàrà ishlàsh.
Màtåriàl: Îq qîg‘îz, àkvàrål và guàsh bî‘yîqlàri, mî‘yqàlàm, flîmàstår, sànginà.
Dàrsning màzmuni: Αqituvchining imðårissiînizm usulidà mànzàrà ishlàshning î‘zigà õîs õususiyatlàri hàqidàgi hikîyasi. Imðårissiînizm usulidà ishlàngàn ishlàrini tàhlil etish. Imðårissiînizm usulidà mànzàrà ishlàsh.
Kî‘rgàzmàli màtåriàl: K.Ðissàrî, Ð.Bånkîv ,À.Mirsîàtîv àsàrlàri và 1-màvzudà bårilgàn nàmunàlàr.
Uygà vàzifà: Imðårissiînizm usulidà mànzàràning bîshqà vàriàntlàrini ishlàsh.
3-màvzu. Tàsviriy sàn’àtdà kubizm uslubi.
Tîðshiriq: Kubizm uslubidà nàtyurmîrt ishlàsh.
Màtåriàl: Îq qîg‘îz, qàlàm, àkvàrål và guàsh bî‘yîqlàri, mî‘yqàlàm.
Dàrsning màzmuni: Kubizm uslubidà nàtyurmîrt ishlàsh hàqidà î‘qituvchining hikîyasi. Shu usuldà ishlàngàn ishlàrdàn nàmunàlàr kî‘rish. Kubizm uslubidà nàtyurmîrt ishlàsh. Nàtyurmîrtdàgi buyumlàrning kînstruktiv shàklini tàhlil etish, àniqlàshtirish (qàlàmdà). Kînstruktiv tàhlil àsîsidà hîsil etilgàn shàkllàrni rànglàsh.
Kî‘rgàzmàli màtåriàl: Ð.Såzànn, Ð.Ðikàssî, À.Vîlkîv, J.Umàrbåkîvning kubizm usulidà ishlàngàn àsàrlàridàn nàmunàlàr; î‘quvchilàrning ishlàridàn nàmunàlàr.
4-màvzu. Tàsviriy sàn’àtdà ràmziy bålgi và gåràldikà.
Tîðshiriq: Αzbåkistîn Råsðublikàsi gårbining dåkîràtiv kîmðîzitsiyasini tuzish.(tàyyîr nàmunàlàr àsîsidà).
Màtåriàl: Αqituvchining qàysi tàsvir usulini tàvsiya etgànligidàn kålib chiqib tànlànàdi.
Dàrsning màzmuni: Tàsviriy sàn’àtdà, uning tàriõidà ràmziylik và gåràldikà. Αzbåkistîn Råsðublikàsi gårbidàgi ràmziy bålgi và gåràldikà hàqidà suhbàt. Αzbåkistîn Råsðublikàsi gårbi tàsviri qî‘llànilgàn dåkîràtiv kîmðîzisiya ishlàsh.
Uygà vàzifà: Gårb tàsviri ishtirîkidà mustàqil dåkîràtiv kîmðîzitsiya ishlàsh.
5-màvzu. Αzbåkistînning àmàliy båzàk sàn’àtidà ràmziy shakllàr
Tîðshiriq: Nàqsh elåmåntlàrining ràmziy nàmunàlàridàn àmàliy båzàk sàn’àti buyumi uchun sî‘zànà, ðàlàk, zàrdåvîr và h.z. mustàqil kîmðîzitsiya ishlàsh.
Màtåriàl : Îq qîgîz,guàsh bî‘yîgi, mî‘yqàlàm.
Dàrsning màzmuni: Αzbåkistîndà àmàliy båzàk sàn’àtidà qî‘llànilàdigàn ràmziy shàkllàr và ulàrning mà’nîsi, màzmuni hàqidà suhbàt. Sî‘zànà, ðàlàk nàmunàlàrining illyustràtsiyalàri, vidåîfilg‘mdàn ðàrchà kî‘rish.Ràmziy shàkllàrdàn nàqsh kîmðîzitsiyasini ishlàsh.
Uygà vàzifà: Qiz bîlàlàr uchun nàqsh kîmðîzitsiyasini màtîdà bàjàrish.
II CHÎRÀK (8 sîàt)
ÀMÀLIY BÅZÀK VÀ DIZÀYN SÀN’ÀTI
Chîràk màtåriàllàri tî‘làligichà Αzbåkistîn àmàliy båzàk và dizàyn sàn’àti, uning ràmziy mà’nîsi, îbràzi, uslublàshtirilgàn shàkllàri, ulàrni àmàliy båzàk sàn’àtidà, buyumlàrni bàdiiy båzàshdà qî‘llànilishigà îid î‘quv tîðshiriqlàrigà bàgishlàngàn. Bu blîkdà î‘quvchilàrning àmàliy båzàk sàn’àti sîhàsidàgi màlàkàlàrini rivîjlàntirishgà kî‘ðrîq etibîr qàràtilgàn.
6-màvzu.Αzbåkistîn nàqsh ràmzlàri.
Tîðshiriq: Αquvchilàrgà nàqsh kî‘rinishlàrining ràmziy bålgi và shàkllàri hàqidà mà’lumît bårish.
Dàrsning màzmuni: Αzbåkistîn nàqshlàri hàqidà suhbàt.Nàqsh nàmunàlàri, àmàliy båzàk sàn’àti hàqidàgi vidåîfilmdàn ðàrchà, fîtîråðrîduksiya và illyustràtsiyalàrni kî‘rish. Sîddàlàshtirish và nàqshlàr båzàgi.Nàqshlàrning îbràzli tizimi và tili. Kurgàzmàli màtåriàl: Αqituvchi tàyyîrlàgàn nàqsh kî‘rinishlàrigà îid kî‘rgàzmàli qurîllàr. Sinf tàõtàsidà bàjàrilgàn nàqsh kî‘rinishlàri tàsviri,nàqsh buyumlàri, quti, sî‘zànà, ðàlàk và õ.k.z.
Àdàbiyîtlàr: I.Àzimîv. Αzbåkistînning nàqshu nigîrlàri. T.1987. R.I.Råmðål. Îrnàmånt Uzbåkistànà. K.Qîsimîv. Nàqqîshlik.T.1982.S.Bulàtîv.Αzbåkistîn õàlq àmàliy båzàk sàn’àti T.1991y. Diàfilm và råðrîduksiyalàr. Nàqsh hàqidà shîirlàrning shå’rlàridàn ðàrchàlàr.
Uygà vàzifà: Nàqqîshlik sàn’àtigà îid màtåriàl yiüish.Mustàqil ràvishdà nàqsh ràmzlàri ustidà ishlàsh.
7-màvzu. Àmàliy båzàk sàn’àtining îbràzli tizimi.
Tîðshiriq: Tàbiiy shàkllàrning stiliziàsiya và ulàrdàn nàqsh kîmðîzitsiyasini yaràtish. Màtåriàl: Qîgîz,qàlàm,guàsh bî‘yîgi,mî‘yqàlàm.
Dàrsning màzmuni: Sîddàlàshtirish và båzàk ishlàrining î‘zàrî àlîqàsi hàqidà î‘qituvchining hikîyasi, qàdimiy nàqsh nàmunàlàridà dàvrning ràmziy bålgi và shàkllàri, gul và shàkllàrning ràmziy bålgi và kî‘rinishlàri. Αqituvchi kî‘rsàtgàn nàqsh kî‘rinishlàridàgi ràmziy bålgi và shàkllàrning tàbiàtning qàysi shàkllàridàn sîddàlàshtirib ishlàngànligini tàqqîslàb tîðish. Yaràtilgàn nàqsh elåmånti kî‘rinishlàri và î‘qituvchi tîmînidàn bårilgàn shàkllàrdàn nàqsh kîmðîzitsiyasi yaràtish và uning màzmunini ràmziy bålgi và shàkllàr îrqàli àytib bårish.
Kî‘rgàzmàli màtåriàl : Qàdimiy,zàmînàviy nàqsh nàmunàlàri.
Uygà vàzifà: Stilizàsiyalàshtirilgàn nàqsh elåmåntlàridàn mustàqil nàqsh kîmðîzitsiyasini ishlàsh.
8-màvzu.Àmàliy båzàk sàn’àtidà shàkl và màzmun.
Tîðshiriq: Måvà shàrbàti uchun kî‘zà shàklini ishlàsh.
Màtåriàl: Lîy,ståklàr 1-vàriànt uchun qutichà, guàsh bî‘yîüi, mî‘yqàlàmlàr.
Dàrsning màzmuni: 1-vàriànt. Kî‘zà buyumlàri shàkllàrining tàbiàtdàgi kî‘rinishlàri, ulàrni sîddàlàshtirish và bàdiiylàshtirish îrqàli hîsil qilingàn shàkllàr õususidà î‘qituvchining hikîyasi. Kî‘zà ishlàsh sàn’àtining nàmunàlàrini tîmîshà qilish. Ulàrdà màzmun và shàkl mutànîsibligi, gî‘zàlligi hàqidà.Qush shàkllàrini uslublàshtirib, kî‘zà ishlàsh. Kî‘zàning sirtini nàqsh bilàn båzàsh.
2-vàriànt. Qutichà uchun nàqsh kîmðîzitsiyasini tuzish.Uni qutichà sirtigà tushirish và rànglàsh.
Kî‘rgàzmàli màtåriàl: Kundàlik turmushdà ishlàtilàdigàn buyumlàr – kî‘zà, qumgîn, suv idishlàrining nàmunàlàri, ulàrning fîtîråðrîduksiyalàri.
9-màvzu. Dizàyn sàn’àti.
Tîðshiriq: Dizàyn sàn’àti nàmunàsini yaràtish, õînà dizàyni, àvtîmîbil dizàyni, libîs dizàyni.
Màtåriàl: Îq qîgîz, qàlàm, àkvàrål và guàsh bî‘yîqlàri, mî‘yqàlàmlàr.
Dàrsning màzmuni: Αqituvchining dizàyn sàn’àti hàqidà suhbàti.Uning àmàliy båzàk sàn’àti và må’mîrlikdàgi î‘rni. 1-vàriànt. Õînàning ichki kî‘rinishi dizàyni, eskizini ishlàsh.(milliy intåryår, zàmînàviy intåryår.) 2-vàriànt. Zàmînàviy àvtîmîbil, måbål dizàyni, libîs dizàyni eskizini ishlàsh. 3-vàriànt.Libîs dizàyni eskizini ishlàsh.
Kî‘rgàzmàli màtåriàl: Dizàyn sàn’àtining turli sîhàlàrigà îid lîyihàlàrining nàmunàlàri (fîtîgràfiya,ðlàkàt,eskiz,illyustràsiya và bîshqàlàr).
Uygà vàzifà: «Måning õînàm»,»Kålin õînàsi»,»Mån îrzu qilgàn àvtîmîbil, måbål», «Zàmînàviy milliy libîslàr» màvzulàridà eskizlàr ishlàsh.
III CHÎRÀK (10 sîàt)
MÅ’MÎRLIK SÀN’ÀTI
Αzbåkistîn qàdimiy màdàniyat và sàn’àt î‘lkàsi. Bu uning tàsviriy,àmàliy và àyniqsà, må’mîrlik sàn’àtidà nàmîyîn bî‘làdi.SHuning uchun hàm må’mîrlik sàn’àti àlîhidà blîk sifàtidà bårilmîqdà. Αqituvchi Αzbåkistîn må’mîrligining tàriõigà, qàdimiy shàrqînà àn’ànàlàrining tàtbiqigà îid bilimlàrni î‘quvchilàr îngigà singdirib, ulàrning egàllàgàn bilimlàrini àmàldà qî‘llàsh (jàmîà bî‘lib må’mîriy màjmuà màkåtini yasàsh, må’mîriy kî‘rinish mànzàràlàrini tàsvirlàsh) màlàkàlàrini rivîjlàntirishgà àlîhidà etibîr qàràtmîüi lîzim. Shuningdåk î‘quvchilàrning tåõnik kînstruksiyalàsh màlàkàlàrini rivîjlàntirishgà, må’mîrlik elåmåntlàri uning î‘zigà õîs tårminîlîgiyasigà îid bilimlàrini tàkîmillàshtirish kàbi î‘quv vàzifàlàri õàm î‘qituvchining diqqàt màrkàzidà bî‘làdi.Jàhîn må’mîrlik usullàri (Kîrbyuzå ijîdi,Mîdårn usuli)dàn muàyyan bilimlàrgà egà bî‘làdilàr.
10-màvzu.Αzbåkistînning må’mîriy yîdgîrliklàri.
Tîðshiriq: Αzbåkistînning qàdimiy và î‘rtà àsrlàr må’mîrliy yîdgîrliklàri hàqidà suhbàt.
Dàrsning màzmuni:Αzbåkistînning qàdimiy må’mîriy yîdgîrliklàrigà îid vidåîfilm, î‘quv filmi, slàydà, fîtîgràfiya và illyustràtiv màtåriàllàrini tîmîshà qilish. Må’mîrlik sàn’àti sifàtidà. Undà õàlq tàriõi, àn’ànà và turmush tàrzining àks etgànligi. Må’mîriy ànsàmbl và tàbiàt, tàbiiy shàrîit.Ulàrning bîgliqligi, umumiyligi. Må’mîriy muhitni yaràtish. Må’mîriy shàkl, simmåtriya, nisbàt và màsshtàb. Må’mîriy ànsàmblning yaràtilishi hàqidà umumiy tushunchà.
Kî‘rgàzmàli màtåriàl: Sàmàrqànd, Buõîrî, Õivà, Shàõrisàbz, Tîshkånt, Qî‘qîn kàbi shàhàrlàrdàgi må’mîriy yîdgîrliklàrning fîtîråðrîduksiyalàri. Sàmàrqànd, Buõîrî và Õivà shàhàrlàrining 2500 yilligigà bàüishlàb YUNÅSKÎ và Αzbåkistîn nàshriyîtlàridà chiqàrilgàn ðlàkàtlàr. Må’mîrchilikkà îid vidåî và î‘quv filmlàri, diàfilmlàr.
Àdàbiyîtlàr:
1.Ð.Zîõidîv.Må’mîr îlàmi. T.1996.
2.Ðzîhidîv.Tåmur dàvrining må’mîriy qàhkàshîni.T.1996.
3.N.Nåmsåvà,Yu.Shvàb. Shîõizindà ànsàmbli (rus tilidà) T.1976.
4.G.Ðugàchånkîvà.Màrkàziy Îsiyîning XV àsr må’mîrchiligi. (rus tilidà) T.1976.
5.V.Bulàtîvà,L.Mànkîvskàya.Tîshkåntning må’mîriy yîdgîrliklàri.XIV-XIX àsrlàr (rus tilidà) T.1983.
6.Buõîrî, Õivà và Sàmàrqàndgà îid àlbîmlàr.
Uygà vàzifà: Må’mîrchilik tàriõigà îid màtåriàllàr, må’mîriy îbidàlàrning fîtîråðrîduksiyalàrini yiüish.
11-màvzu.Shàrq må’mîrchiligi
Tîðshiriq: Shàrq må’mîrchilik màjmuinining bir qismi tàsvirini ishlàsh.
Màtåriàl: Qîgîz,qàlàm,àkvàrål bî‘yîgi, mî‘yqàlàm, flîmàstår, ðàstål.
Dàrsning màzmuni: Kî‘rsàtilgàn bàdiiy màtåriàldà må’mîriy ànsàmbl kî‘rinishini yîki uning bir qismini tàsvirlàsh. Undà àtrîf-muhit bilàn må’mîriy inshîîtning uygunligi. Shàrq må’mîrchiligining îbràzi, î‘zigà õîs jihàtlàri. Må’mîriy båzàkning binî màzmunigà mîsligi.
Kî‘rgàzmàli màtåriàl: 1.1-màvzudà kåltirilgàn mànbàlàri.2.Må’mîriy kî‘rinishning àks ettirgàn tàsviriy sàn’àt àsàrlàridàn nàmunàlàr: L.Burå. «Sàmàrqànd, Rågistîn», «Buõîrîdàgi chîyõînà», «Îqshîm». Ð.Bånkîv. «Eski shàhàr», «Shàrqînà kî‘chà», «Õivà», «Buõîrîdàgi kî‘chà», «Chîr minîr màchiti», «Buõîrîdàgi yîðiq bîzîr»; Î.Tàtåvîsyan. «Tush ðàyti» («Eski Sàmàrqànd» turkumidàn); R.Tåmurîv. «Bibiõînimdà bàhîr», «Sàmàrqànd imðrîvizàsiyalàri» turkumidàn); À.Isuðîv. «Shîhizindà».
Uygà vàzifà: Shàrq må’mîrchilik tàsviri vàriàntlàrini ishlàsh. Må’mîriy båzàklàr ishlàsh.
12-màvzu: Mån istàgàn shàhàr
Tîðshiriq: Qîg‘îzdàn må’mîriy ànsàmbl màkåtini qurish (jàmîà ishi) Màtåriàl: Îq qîg‘îz, kàrtîn, ålim, ðichîqchà, qàychi, chizg‘ichlàr.
Dàrsning màzmuni: Qîg‘îzdàn må’mîriy ànsàmblning turli dåtàllàrni, elåmåntlàrini (Minîrà, ðåshtîq, gumbàz, ðànjàrà) yasàsh. Ulàrni yaõlit kîmðîzitsiyagà birlàshtirish.
Kî‘rgàzmàli màtåriàl: Αquvchilàr tîmînidàn yig‘ilgàn màkåtlàrdàn nàmunàlàr. Må’mîriy lîyihà àsàrlàrining fîtîråðrîduksiyalàri.
Uygà vàzifà: Shàrq må’mîriy yîdgîrliklàrigà îid illyustràtiv màtåriàllàr bilàn tànishish. Ulàr àsîsidà må’mîriy mànzàrà eskizlàrini ishlàsh. Eskizlàrni kåyingi dàrsgà îlib kålish.
13-màvzu: Må’mîriy mànzàrà.
Tîðshiriq: Må’mîriy îbidàlàr tàsvirlàngàn mànzàrà ishlàsh.
Màtåriàl: àkvàrål và guàsh bî‘yîqlàri, mî‘yqàlàm, ðàstål.
Dàrsning màzmuni: Shàhàr và qishlîq må’mîriy mànzàrà kî‘rinishlàri, ulàrning î‘zigà õîs tîmînlàri. Shu màvzudà ijîd qiluvchi ràssîmlàrning àsàrlàri õususidà î‘qituvchining hikîyasi. Shàhàr yîki qàdimiy må’mîriy kî‘rinishlàrgà îid eskizlàr, ulàr àsîsidà kîmðîzitsiya ishlàsh. Binîlàr, dàràõtlàr, kî‘kàlàmzîrlàshtirilgàn màydînlàrning bir-biri bilàn hàmîhàngligini tî‘g‘ri tàsvirlàsh.
Kî‘rgàzmàli màtåriàl: Må’mîriy inshîît và tàbiàt uyg‘unligini kî‘rsàtuvchi õàràktårli, ifîdàli îb’yåktlàrning îtkritkà, buklåt, slàydlàri.
Uygà vàzifà: Må’mîriy mànzàrà tàsvirini îõirigà yåtkàzish, uni «Nàvrî‘z» bàyràmigà bàg‘ishlàb tàshkil etilàdigàn kî‘rgàzmàgà tàqdim etish.
VI CHÎRÀK (8 SÎÀT)
KITÎBÀT SÀN’ÀTI
Kitîbàt sàn’àti – Shàrq màdàniyatining qàdimiy và nîdir turlàridàn biri. Kitîb Shàrqdà qàdimdàn izzàt-ikrîmdà bî‘lgàn. Undà Vàtàn và millàt tàriõi, ilm, fàn sirlàri, kishilàrning fàlsàfiy và eståtik qàràshlàri, turmush tàrzi, îrzu-umidlàri î‘z àksini tîðgàn. Shàrq kitîblàrini shàrqînà dînîlik, mà’nàviy bàrkàmîllik timsîli sifàtidà e’tirîf etàdilàr. Shàrq kitîbàt sàn’àtining yanà bir qimmàtli jihàti shundàki, uni õàttît, nàqqîsh, ràssîm, muqîvàsîz, zàrhàl hàrf yîzuvchi (chizuvchi) mutàõàssislàrning yuksàk bàdiiy màhîràtining sintåzi tufàyli kitîblàr yuksàk bàdiiy sàviyadàgi àsàr dàràjàsigà yåtkàzilgàn.
Shu bîis hàm jàhînning eng yirik muzåy và kutubõînàlàri (Sànkt-Ðåturburgdàgi Ermitàj, Nyu-Yîrkdàgi Måtrîðîlitån, Lîndîndàgi Britàniya muzåyi, Ðàrijdàgi Frànsiya Milliy kutubõînàsi và bîshqàlàr) dà SHàrq kitîbàt sàn’àtining nîdir nàmunàlàri sàqlànàdi. Bu bî‘limdàn î‘rin îlgàn î‘quv màtåriàllàri î‘quvchilàrning kitîbàt sàn’àti tàriõi, kitîb båzîvchi ràssîmlàr, kitîb gràfikàchi sàn’àtining bàdiiy-gràfik elåmåntlàri hàqidà àmàliy, nàzàriy bilim và màlàkàlàrini rivîjlàntirishgà, kitîbni mà’nàviy nå’màt, bilim îlishning bîsh mànbài sifàtidà qàbul qilishgà î‘rgàtishdàn ibîràt.
14-màvzu: Kitîbàt sà’àti sintåtik sàn’àt turi sifàtidà: ràssîm-yîzuvchi-nîshir
Tîðshiriq: Kitîbàt sàn’àtining tàriõi, rivîjlànish bîsqichlàri, kitîb båzîvchi ràssîmlàr và kitîbning bàdiiy-gràfik elåmåntlàri hàqidà suhbàt.
Dàrsning màzmuni: Kitîb gràfikàsi sàn’àtining tàriõi. Jàhîn tàjribàsi và milliy àn’ànàlàr. Jàhîn kitîb gràfikàsi sà’àtining yirik nàmîyandàlàri: Î.Î.Dîmå, G.Dîrå, Å.Kibrik, D.Shmàrinîv, V.Fîvîrskiy, D.Bisti; Αzbåkistîn kitîb gràfikàsi sàn’àti: àn’ànà và zàmînàviylik. 20-30 yillàr (À.Nikîlàyåv, Ustà Mî‘min), V.Kàydàlîv, I.Ikrîmîv), 50-80 yillàr (M.Råyõ, T.Muhàmådîv, F.Gàmbàrîvà, À.Bîbrîv, I.Kiriàkidà). Zàmînàviy î‘zbåk kitîb gràfikàsi sàn’àti. Kitîbning dunyîgà kålishidà yîzuvchi, ràssîm, nîshirning ijîdiy hàmkîrligi. Kitîb gràfikàsi sàn’àtining tàsviriy sàn’àtning bîshqà turlàridàn fàrqi.
Kî‘rgàzmàli màtåriàl: «Àdàbiyît» bî‘limidà bårilgàn kitîblàrdàgi illyustràtiv màtåriàllàr.
Àdàbiyît: Krukîvskàya. Iskàndàr Ikrîmîv. T., 1959; N.Zigànshinà. Isskustvî knigi v Uzbåkistànå. T., 1978; N.Zigànshinà. Õudîjnik i knigà. T., 1987.
15-màvzu. Kitîbàt sàn’àtining bàdiiy gràfik elåmåntlàri
Tîðshiriq: Kitîb elåmåntlàri (muqîvà, bàdiiy hàrf, titul vàràg‘i, illyustràtsiya, frîntisðis, shmustitul và b.) eskizini ishlàsh. Màtåriàl: Qàlàm, qîg‘îz, qîrà tush, ðårîli ruchkà.
Dàrsning màzmuni: Αqituvchining kitîbning bàdiiy gràfik elåmåntlàri, ulàrning vàzifàlàri, shàkli, kîmðîzitsiyasi, àrõitåktînik åchimi hàqidàgi hikîyasi. Αquvchilàr tîmînidàn kitîb båzàgi elåmåntlàrining yeskizini ishlàsh.
Kî‘rgàzmàli màtåriàl: 1-màvzudà kî‘rsàtilgàn mànbà.
Uygà vàzifà: Eskizlàr àsîsidà kitîb båzàgini ishlàsh. Illyustràtsiya ishlàsh uchun màvzu tànlàsh và ungà eskizlàr ishlàsh.
16-màvzu. Kitîb illyustràtsiyasi.
Tîðshiriq: Erkin màvzudà (î‘qigàn kitîb àsîsidà)illyustràtsiya ishlàsh.
Màtåriàl: Qîg‘îz, qàlàm, qîrà tush, ðårîli ruchkà, àkvàrål bî‘yîg‘i và mî‘yqàlàmlàr.
Dàrsning màzmuni: Illyustràtsiya ishlàsh uchun màvzu và syujåt tànlàsh. Àdàbiy màzmun bilàn illyustràtsiyaning hàmîhàngligi. Illyustràtsiyadà eskizning mîhiyati. Illyustràtsiya kîmðîzitsiyasi và tåõnikàsi. Àdàbiy àsàr màzmunini sàqlàgàn hîldà Shàrq miniàtyurà uslubidà illyustràtsiya ishlàsh.
Uygà vàzifà: Sinfdà ishlàngàn illyustràtsiyani dàvîm ettirish.
17-màvzu: Màkåt và uning kînstruksiyasi
Tîðshiriq: Ishlàngàn illyustràsiya và tî‘ðlàngàn màtåriàllàrdàn kitîb màkåtini ishlàsh. Màtåriàl: Qîg‘îz, kàrtîn, yålim, ðichîqchà, qàychi, bigiz, ið.
Dàrsning màzmuni: Màkåtning kitîbning mukàmmàl bî‘lishidàgi àhàmiyati. Kitîb màkåtini yasàsh bîsqichlàri và uning tåõnikàsi, tåõnîlîgiyasi. Màkåt yasàsh. Uning î‘lchàmi, shàklining àhàmiyati, bàdiiy åchimi. Eski kitîblàrni tà’mirlàsh tåõnikàsi. Tà’mirlàngàn kitîblàrgà ulàrning màzmunigà mîs illyustràtiv båzàk ishlàsh.
Yakuniy dàrs
Αquv yilini yakunlàsh và umumlàshtirish. Yilning eng yaõshi ishlàrini tànlàb îlish và ulàrni kî‘rgàzmà uchun ràsmiylàshtirish. Αquvchilàrdàn kî‘rgàzmàning ekskursîvîdlàri và sàn’àtshunîslàrini tàyyîrlàsh.
ÅTTINCHI SINFNI TÀMÎMLÀGÀN ΑQUVCHILÀR EGÀ BΑLISHLÀRI LÎZIM BΑLGÀN BILIM VÀ MÀLÀKÀLÀR.
Bilimlàr:
-sàn’àtning ijtimîiy mîhiyati và insîn shàõsiy kàmîlîtidàgi àhàmiyatini ànglàsh.
-tàsviriy sàn’àtdàgi îqim và yî‘nàlishlàrni,uning yirik vàkillàri àsàrlàrini bilish
-hîzirgi zàmîn sàn’àtidà sîdir bî‘làyîtgàn bàdiiy jàràyînlàr hàqidà tàssàvurgà egà bî‘lish.
-dizàyn sàn’àti và uning turmushdàgi àhàmiyatini bilish.
-î‘zbåk àmàliy båzàk sàn’àti tàriõi, uning tàniqli ustàlàri, ulàrning àsàrlàr õususiyatlàrini bilish. Amaliy båzàk sàn’àti buyumlàrining dizàyn yåchimini ulàrning funksiînàl mîhiyatigà mîsligini tushunish.
-bàdiiy båzàk mîtivlàri, ràmzlàri, tàsviriy-ifîdàviy vîsitàlàrini tî‘gri tàlqin età bilish;
-me’morlik tarixiga oid bilimlarga ega bo‘lish hamda uni sintetik san’at turi sifatida idrok etish;
-kitîb sàn’àtining tàriõi, uning î‘zigà õîs õususiyatlàri, tàsviriy usul và vîsitàlàri, kitîb båzîvchi ràssîmlàr hàqidà mà’lumîtgà egà bî‘lish.
-î‘rgànilgàn sàn’àt turlàrigà îid àtàmà và tushunchàlàrlàrni tàlqin etish.
Kî‘nikmà
-tasviriy faoliyatni tashkil etishda tozalik va xavfsizlik qoidalariga amal qilish;
- tasviriy faoliyatning turlari, uning bosqichlarini bilish va o‘z faoliyatiga uning talablarini tatbiq etish;
-tasviriy vosita va texnikalarni berilgan topshiriq xususiyatiga mosligini ta’minlay bilish;
-tasviriy faoliyat jarayonida olingan bilim va malakalarni o‘z hayotiga tatbiq etish;
-maishiy turmushdagi estetik holatlar (rang, shakl, mazmun go‘zalligi va h. k.) ga moslashish, uni targ’ib qilish;
-shaxsiy hayotida milliy san’at (me’morlik, amaliy bezak san’ati, kitobat san’ati va h. k.) an’analariga amal qilish va uni ijobiy davom ettirishga intilish;
-bo‘yoqlar (akvarel, guash) va anjomlar (mo‘yqalam, qalqm va h. k.)dan to‘g’ri foydalanish;
Malakalàr:
- turli tåõnikàlàr và tàsvir usullàridàn bàdiiy îbràz yaràtishdà fîydàlànà îlish;
- turli usuldà imðråssiînizm,kubizm và õ.k.z. usulda ràsm ishlày îlish;
- tàbiiy shàkllàrni uslublàshtirish và ulàrdàn àmàliy båzàk kîmðîzisiyasidà fîydàlànà îlish;
- me’moriy mavzularda rasm ishlay olish va unda tarixiy me’morlik va zamonaviy elementlarini aks ettira olish;
- kitîb sàn’àtining turli bàdiiy-gràfik elåmåntlàrining funksiyasini bilish, àdàbiy àsàr màzmunigà mîs tàsviriy îbràz yaràtà îlish,kitîbning bàdiiy elåmåntlàridàn yaõlit màkåt yaràtà îlish;
- õînà intåryåri, buyumlàrning dizàyni bî‘yichà eskizlàr ishlàsh;
- berilgan topshiriqqa muvofiq tarzda badiiy material (qog’oz, bo‘yoq, kerakli anjomlar va h. k.) va tasvir vositasi, texnikasini tanlay bilish;
.gif){kind=small}
