ΑZBÅKISTÎN RÅSÐUBLIKÀSI
ÕÀLQ TÀ’LIMI VÀZIRLIGI
RÅSÐUBLIKÀ TÀ’LIM MÀRKÀZI
Tàjribà – sinîv vàriànti
Fransuz tilidàn yangi tàhrirdàgi Dàvlàt tà’lim stàndàrti
(6-sinf)
Mualliflar : Nosirov A.A, Gazletdinova I.Sh,
Taqrizchilar: Mamatov A.E, Nishonov M.N.
RTM Xorijiy tillar bo`limi 17-may 2006 IMK da tasdiqlangan
Tîshkånt – 2005
Dàvlàt tà’lim stàndàrti
Αquvchi fransuz tilini î‘rgànish jàràyînidà quyidàgi bilim, màlàkà - kî‘nikmàlàrni egàllàshi shàrt:
- fransuz tildàgi màtnlàrni (5 dàqiqàdà 250-300 tà sî‘z) ifîdàli î‘qiy îlish;
- î‘rtàchà qiyinchilikdàgi màtnlàrni tushunà îlish;
- màtnlàrdà ifîdàlàngàn turli dàràjàdàgi àõbîrîtlàrni tushunà îlish;
- 70-80 sî‘zdàn ibîràt bî‘lgàn î‘rtàchà muràkkàblikdàgi màtnni fransuz tilidàn înà tiligà tàrjimà qilà îlish;
- î‘qish kitîbigà tàyangàn hîldà îg‘zàki nutq kî‘nikmàlàrigà egà bî‘lish;
- kîmmunikàtiv màqsàdlàrgà yî‘nàltirilgàn îg‘zàki mulîqît kî‘nikmàlàrigà egà bî‘lish;
- diàlîgik và mînîlîgik nutq kî‘nikmàlàrigà egà bî‘lish;
- suhbàtdîshining nutqini tushunà îlish;
- yîzib îlingàn nutqni tushunà îlish;
- î‘qilgàn yîki eshitilgàn màtngà tàyangàn hîldà råjà tuza olish;
- tàbriknîmà và màktub yîzà îlish.
Dàvlàt tà’lim stàndàrtigà shàrh
Αzbåkistîn Råsðublikàsidà hàyîtning bàrchà sîhàlàri — fàn, màdàniyat, ishlàb chiqàrish bî‘yichà õàlqàrî àlîqàlàrning rivîjlànishi và kångàyishi mutàõàssisning fransuz tilini bilishi zàruriyatini kåltirib chiqàràdiki, «Tà’lim tî‘g‘risidà»gi Qînun, «Kàdrlàr tàyyîrlàsh Milliy dàsturi» hàm shuni tàlàb etàdi. Bu umumtà’lim î‘quv ðrådmåti sifàtidà õîrijiy til màqîmini îshiràdi. U jàmiyatning ijtimîiy- iqtisîdiy, ilmiy-tåõnikàviy và umummàdàniyat tàràqqiyîtining àmàliy îmili, til tàyyîrgàrligi esà uzluksiz tà’limning, uni õàlqchillàshtirishning muhim qismi bî‘lib qîlàdi.
Màzkur î‘quv ðrådmåtining àsîsiy màqsàdi î‘quvchilàrning fransuz tilini turli shàkllàri îrqàli muîmàlà vîsitàsi sifàtidà egàllàshi, ya’ni sî‘zlàshishning nutqiy kî‘nikmàlàri shàkllànishi, tinglàb tushunish, î‘qish và yîzuvni î‘rgànish bilàn bålgilànàdi.
Dàvlàt ta`lim stàndàrti fransuz tilini î‘qitish bî‘yichà àsîsiy må’yîriy dàràjà hisîblànib, uni egàllàsh màktàb turlàri và î‘quv kurslàri õususiyatidàn qàt’iy nàzàr màjburiy và uning måzînlàri î‘quvchilàrni fransuz tilini egàllàshi dàràjàsigà bàhî bårish lîzim. U uzluksiz tà’lim tizimini àmàlgà îshirishdà, î‘quvchilàrning màktàbni bitirgànlàridàn kåyingi fàîliyatidà õîrijiy tillàrni yanàdà chuqurrîq î‘rgànish và ulàrni båvîsità qî‘llàsh uchun àsîs bî‘lib õizmàt qilàdi.
Màzkur màqsàd nutq fàîliyatining turlàri, õîrijiy tildà sî‘zlàshuvning turli usullàrini nàzàrdà tutàdi: tinglàb tushunish, sî‘zlàshuvning diàlîg và mînîlîg shàkllàri, î‘qish, yîzish.
Àlîqàning bu usullàri kîmmunikàtiv màqsàdning àsîsini tàshkil etàdi và til, lingvîmàmlàkàtshunîslik hàmdà màmlàkàtshunîslik bilim và kî‘nikmàlàridàn shàkllànàdi. Tilni egàllàsh mà’lum dîiràlàr bilàn chågàràlànàdi;
- tilni àmàliy egàllàsh àsîslàrini shàkllàntirish. Bu chågàràlàngànlik quyidàgi yî‘nàlishlàrdà àmàlgà îshirilàdi: nutq fàîliyatning bàrchà turlàri (tinglàb tushunish, gàðirish, î‘qish, yîzuv) î‘rtà màktàbdà bir õil dàràjàdà shàkllàntirib bîrilàdi. Tà’lim chågàràlàngàn birîq åtàrli kîmmunikàtiv, låksik và gràmmàtik minimumlàr dîiràsidàgi, màzmun và til qurilishi muràkkàb bî‘lmàgàn mulîqît và hîlàtni tà’minlàydigàn dàràjàdà îlib bîrilàdi.
Tilning àmàliy àsîslàrini egàllàsh î‘rtà màktàbdà åtàrli dàràjàdà mustàhkàm và bàrqàrîr bî‘lishi lîzimki, bu àkàdåmik lisåylàr và kàsb - hunàr kîllåjlàridà yanà mukàmmàl î‘rgànish muvàffàqiyatini tà’minlàydi.
Umumiy î‘rtà tà’lim màktàblàridà fransuz tilini î‘qitish àmàliy, tà’limiy, tàrbiyaviy và rivîjlàntiruvchi màqsàdlàrni î‘z ichigà îlàdi.
Àmàliy màqsàd tà’limiy, tàrbiyaviy và rivîjlàntiruvchi màqsàdlàrni shàkllàntirish îrqàli àmàlgà îshirilàdi.
Tà’limning tàrbiyaviy àhàmiyati quyidàgilàrdà àks etàdi: î‘quvchilàr shàõsini shàkllàntirish, hàmjihàtlik, dî‘stlik và õàlqlàr î‘rtàsidàgi î‘zàrî tushunish tuyg‘ulàrini rivîjlàntirish, dunyîgà qiyîsiy munîsàbàtdà bî‘lish, î‘z màdàniyati, tili î‘rgànilàyîtgàn õàlqlàr màdàniyatigà ijîbiy munîsàbàtdà bî‘lish, õîrijiy tilni î‘rgànish muhimligi và uning àlîqà vîsitàsi sifàtidà fîydàlànish ehtiyîjini tushunish.
Αqitishning tà’limiy màqsàdi quyidàgilàrdàn ibîràt: î‘quvchilàrning filîlîgik và umumiy dunyîqàràshini, màntiqiy hàmdà tànqidiy fikrlàshini rivîjlàntirish, tili î‘rgànilàyîtgàn màmlàkàtning urf-îdàtlàri, àn’ànàlàri bilàn tànishtirish, milliy î‘zligi và milliy màdàniyatlàr erishgàn yutuqlàrni chuqur ànglàsh; umuminsîniy màdàniyat rivîjini ànglàb åtish.
Αquvchilàrning ijîdiy fàîliyati bilàn bålgilànàdigàn tà’limning rivîjlàntiruvchi màqsàdi quyidàgilàrdà àks etàdi: mulîqîtning yangi hîlàtlàridà til bî‘yichà egàllàngàn bilim, màlàkà và kî‘nikmàlàrni tàhlil qilish, bir tizimgà sîlish, tàqqîslàsh, umumlàshtirish và ijîdkîrînà qî‘llàshni rivîjlàntirish, î‘quvchilàrning til bî‘yichà hîzirjàvîbligi, mustàqilligini shàkllàntirish, õîrijiy tillàr sîhàsidà kåyinchàlik hàm mustàqil ràvishdà î‘z bilimini îshirishgà undàsh.
Õîrijiy tillàrgà î‘rgàtish vàzifàlàri quyidàgilàrdàn ibîràt: õîrijiy tilni egàllàsh kî‘nikmàlàrini shàkllàntirish và ijtimîiy fàîliyati uchun zàrur bî‘lgàn vîsitàlàr bilàn tà’minlàsh, ijtimîiy-màishiy, î‘quv-måhnàt, ijtimîiy-màdàniy, ijtimîiy-siyîsiy, ràsmiy-ishbilàrmîn dîiràlàrdà mulîqîtgà î‘rgàtish, til qîbiliyatini shàkllàntirishni tà’minlàsh, tili î‘rgànilàyîtgàn màmlàkàt màdàniyatini yaqindàn tànishtirish.
Fransuz tili uchun î‘quv råjàsidà 510 sîàt àjràtilgàn bî‘lib, VI sinflàr bî‘yichà quyidàgichà tàqsimlàngàn:
|
Sinflàr
|
VI
|
|
Hàftàlik î‘quv sîàtlàr miqdîri
|
3
|
|
Yillik î‘quv sîàtlàr miqdîri
|
102
|
Fransuz tili î‘qitish màzmuni
Fransuz tilini î‘qitish màzmunining àsîsiy tàrkibiy qismlàri quyidàgilàrdàn ibîràt: î‘qitish màtåriàli (til, nutq), nutq fàîliyati turlàridà bilim, màlàkà, kî‘nikmà, màvzu, mulîqît hîlàtlàri, màtnlàr, etnik-màdàniy màtåriàl (lingvîmàmlàkàtshunîslik, màmlàkàtshunîslik).
Minimum - lug‘àt tàrzidà ràsmiylàshtirilgàn, îg‘zàki nutqdàn fîydàlànishning låksik-gràmmàtik minimumi – 800 dàn 1000 låksik birlik(LB.)
Bu VI sinf bî‘yichà quyidàgichà tàqsimlànàdi:
|
Sinflàr
|
VI
|
|
Låksikà
|
250~300
|
Αqish, tànish và tushunish uchun råsåðtiv låksik-gràmmàtik minimum kàmidà 1000 - 1200 LB.
Bu VI sinf bî‘yichà quyidàgichà tàqsimlànàdi:
Til bî‘yichà bilim, màlàkà và kî‘nikmàning shàkllànishi:
- tàlàffuz, îhàng, gràfikà:
- nutqning låksik tîmîni: ðrîduktiv î‘zlàshtirish uchun 1000 LB, shu jumlàdàn, îg‘zàki nutqni rivîjlàntirish uchun zàrur bî‘lgàn sînlàr, îlmîshlàr, ðrådlîglàr, bîg‘lîvchilàr; î‘quvchilàrning ðîtånsiàl lug‘àtini kångàytirish uchun zàrur bî‘lgàn vîsitàlàr;
- nutqning gràmmàtik tîmîni;
- ðrîduktiv, hàmdà råsåðtiv î‘zlàshtirishgà mî‘ljàllàngàn gràmmàtik màtåriàl; sintàksis (sîddà và qî‘shmà gàðlàr), mîrfîlîgiya - sî‘z turkumlàri: ît, àrtikl, sifàt (sifàt dàràjàlàri), ràvish, få’l (få’l tushunchàsi - bîg‘lànish, tuzilishi và îddiy hàmdà muràkkàb zàmîn fîrmàlàri).
Αquvchilàrning tàyyîrgàrlik dàràjàsigà qî‘yilàdigàn tàlàblàr và ulàrni î‘lchàsh tizimi.
I – dàràjà (5-6 sinflàr) hàr biri uchun zàrur bî‘lgàn tà’lim sîhàsi àsîslàrini màqsàdli, tizimli bî‘lishi uchun màzmunning minimàl hàjmi. Màzkur dàràjà bilimni kångàytirish và chuqurlàshtirish uchun ðîydåvîr bî‘lib õizmàt qilàdi.
VI sinf o`quvchilari î‘zlàshtirishi kåràk bî‘lgàn zàruriy bilim, kî‘nikmà và màlàkàlàr
6-sinf
Αqish:
- Sî‘zlàrning mà’nîsini tushunish uchun ikki tilli lug‘àtlàr yîki dàrslik îõiridà bårilàdigàn lug‘àtdàn fîydàlànà îlish ( so`zlar transkriptsiyasi berilishi lozim);
- Αqishgà îid màtnlàr yîki qisqà hikîyalàrni tànlàb îlib( 6-sinf leksik birliklar hajimida, 70-80 so`zdan iborat) , mustàqil ràvishdà î‘qiy îlish và î‘qilgan matn yuzàsidàn bårilgàn savollarga javob bera îlish;
- 70-80 tàgàchà sî‘zni î‘z ichigà îlgàn bîsmà yîki qî‘lyîzmà hîldàgi màtnlàrni hàmdà hikîyalàrni î‘qib tushungànini màshqlàr bàjàrish jarayonida kî‘rsàtà îlish;
- Àsîsiy jîylàrni yîki màtn tàfsilîtini ànglày îlish;
- Màtnning àsîsiy màzmunini tushunish uchun î‘qiy îlish;
- Màtndàn kåràkli, qiziqtiruvchi mà’lumîtni àjràtib îlish uchun î‘qiy îlish;
- Mà’lumîtlàrni tåkshirib kî‘rish uchun màtnni î‘qiy îlish;
- Mà’nàviy îzuqà îlish uchun màtnlàrni î‘qiy îlish;
- Gràfik và jàdvàllàrni î‘qib, mà’lumît àjràtà îlish;
- Kîntåkst yîki kàlit sî‘zlàrdànfîydàlàngàn hîldà nîtànish sî‘zmà’nîlàrini ànglàb îlishni î‘rgànish.
Tinglàb tushunish:
- Tànish sî‘zlàrdàn ibîràt bî‘lib, 70-80 tàgàchà sî‘zni î‘z ichigà îlgàn õàbàr và diàlîglàrni tinglàb tushunà îlish ( 2-3 maro`taba eshittiriladi);
- Tinglànàyîtgàn màtnning muhim jîylàrini ànglàb yåtgàn hîldà î‘zigà bålgilàb qî‘ya îlish;
- Màtnning àsîsiy màzmunini tinglàb tushunish ( 2-3 maro`taba eshittiriladi);
- Kåràkli, qiziqtiruvchi mà’lumîtni màtndàn àjràtib îlish uchun tinglàsh ( 2-3 maro`taba eshittiriladi);
- Mà’lumîtlàrni tåkshirib kî‘rish uchun màtnni tinglàsh;
- Tinglàngàn màtn turli màqsàdlàrdà tàkrîràn eshittirilishi mumkin.
Gàðirish:
- Àsîsiy màvzugà îid qisqà suhbàtlàrdà ishtirîk etish, îddiy sî‘zlàr bilàn î‘z fikr và tuyg‘ulàrini 4-5 gàð bilàn màntiqàn tî‘g‘ri ifîdà età îlish;
- Berilgan mavzu asosida o‘tgàn zàmîndàgi gàðlàrni î‘z nutqidà ishlàtà îlish;
- Αqilgàn yîki tinglàgàn màtnlàr yuzàsidàn sàvîllàrgà jàvîb bårish, gàðirà îlish;
- Guruhlàrdà, juftliklàrdà ishlàsh jàràyînidà sàvîllàr bårà îlish, î‘z fikrlàrini bildirà îlish;
- Etikåt õàràktårdàgi qisqà diàlîglàrdà, sî‘rîv-diàlîg (intårvyu), diàlîg suhbàtlàrdà ishtirîk età îlish;
- Tili o`rganilayotgan màmlàkàtlardà qàbul qilingàn nutqiy etikåt fîrmulàlàrini ishlàtà îlish.
Yozuv:
- 3-4 tà mavzuga oid î‘zàrî bîg‘làngàn gàðlàrni yîddàn, kångrîq yîzà îlish;
- 6-sinf dasturida berilgan mavzularga oid matnlar asosida qisqà diktàntlàr yîzà îlish;
- Nàmunàviy màtndàgi sî‘z và sî‘z birikmàlàrini bîshqà sî‘z và sî‘z birikmàlàri bilàn àlmàshtirgàn hîldà î‘zgàrtirib yîzà îlish;
- Sî‘zni tî‘g‘ri yîzgànligini tåkshirish, unutilgàn yîki nîtànish sî‘zlàrni tîðish uchun ikki tilli lug‘àtdàn fîydàlànà îlish;
- Gàðning uyushiq bî‘làklàridà tinish belgilarni mavzular asosidagi matnlarida ishlàtà îlish;
- Mavzular asosida tugàllànmàgàn gàðlàrni, î‘rgànilgàn gràmmàtik hîdisàlàr yîki màzmunàn mîs sî‘zlàr bilàn tî‘ldirib yakunlày îlish;
- Αqilgàn yîki tinglàgàn màtnlàr àsîsidà savollar va javoblar yîzà îlish;
- Αrgànilgàn gràmmàtik hîdisà yîki nà`munàlàr àsîsidà îddiy gàðlàr yîzà îlish;
- 6-sinfda ishlatiladigan iboralar asosida kî‘rsàtmà, topshiriq và yî‘llànmàlàr yîzà îlish;
- Mulîqîtni àmàlgà îshirish uchun dî‘stgà õàt, îddiy õàbàrlàrni yîzà îlish;
- Îlingàn mà’lumîtlàr àsîsidà qisqà hisîbîtlàrni yîzà îlish;
- Nàmunàlàr àsîsidà diàlîglàr tuzà îlish;
- Berilgan axborot , xabar asosida ma`lumotlar tuzish, ulàrni tî‘ldirish và yîzmà ràvishdà tàsvirlàb bårà îlish;
- Til o`rganilayotgan màmlàkàtdà qàbul qilingàn nutqiy etikåt fîrmulàlàridàn fîydàlànib istàklàr bildirà îlish;
- Îddiy sî‘zlàrni và î‘rgànilgàn gràmmàtik hîdisàlàrni tàrjimà qilà îlish.
.gif){kind=small}
