TA’LIM MAZMUNINING MAJBURIY MINIMUMI.
Umumiy o’rta ta’lim maktablarida biologik ta’lim mazmunining negizi quyidagilardan iborat:
9- sinf
- tirik va jonsiz tabiatning o’xshashligi hamda farqlari;
- organizmlarning xilma - xilligi;
- hujayra- hayot birligi;
- hujayra nazariyasi;
- hujayraning kimyoviy tarkibi;
- organik moddalari: oqsillar, nuklein kislotalar, uglevodlar, lipidlar, anorganik moddalar – suv, mineral tuzlar;
- biopolimerlar haqida umumiy tushunchalar;
- DNK, RNK, ATF larning organizmdagi vazifalari;
- organik olamning turli – tumanligi;
- tirik va jonsiz tabiatning o’xshashligi va farqi;
- tiriklikning tuzilish darajalari: molekula, hujayra, organizm, populyatsiya
- tur, biogeotsenoz va biosfera;
- organizmlar xilma – xilligi;
- hayotning hujayrasiz shakllari - viruslar, faglar;
- hayotning hujayraviy shakllari - prokariotlar: bakteriyalar, ko’k - yashil suv o’tlari;
- avtotrof va geterotrof oziqlanish usullari;
- eukariotlar: yashil o’simliklar, zamburug’lar, hayvonlar;
- hujayraning tuzilishi va funksiyalari;
- fermentlarning katalizatorlik roli;
- moddalarning plastik almashinuvi va energiya almashinuvi;
- oqsillar biosintezi mohiyati;
- gen, genetik kod, biosintez reaksiyalarining matritsa xarakteri;
- fotosintez va uning ahamiyati;
- organizmning ko’payish usullari;
- somatik hujayralarning mitoz yo’l bilan bo’linish diploid to’plami;
- xromosomalar sonining doimiyligi;
- xromosomalarning klassifikatsiyasi, tuzilishi va funksiyalari;
- jinsiy hujayralar, ularning rivojlanishi;
- meyoz va urug’lanishning o’zaro bog’liqligi;
- organizimlarning embrional va postembrional rivojlanishi;
- genetikaning asosiy yo’nalishlari;
- Mendel va Morganning irsiyat qonunlari. Ularning sitologik asoslari;
- genlarning o’zaro va ko’p tomonlama ta’siri;
- odam genetikasini o’rganish usullarining o’ziga xosligi;
- modifikatsion va mutatsion o’zgaruvchanlik, ularning sabablari;
- genetikaning sog’liqni saqlashdagi ahamiyati;
- odamdagi irsiy kasalliklarning oldini olish;
- reaksiya normasi;
- muhitni mutagenlar bilan ifloslanishdan muhofaza qilishning zarurligi;
- alkogol, nikotin va boshqa narkotik moddalar iste’mol qilishning naslga zararli ta’siri;
- seleksiyaning rivojlanishida genetika fanining ahamiyati;
- genetikadan masalalar yechishni bilish.
9-sinf Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)
- organik olamning turli-tumanligi;
- viruslar, bakteriyalar, zamburug’lar, o’simliklar va hayvonlar haqida umumiy ma’lumotlar;
- tiriklik darajalari va ularning o’ziga xos xususityalari;
- hujayra nazariyasi, hujayra qobig’i, sitoplazma, yadro, mitoxondiriya, ribosoma plastidalar, lizasomalar, Gol’ji apparati va xramasomalar, mikronaychalar, hujayra markazi;
- hujayra evolyutsiyasi. Prokariot va eukariotlarning tuzilishi. O’simlik va hayvon xo’jayralarining o’xshashligi va farqlari. Xo’jayradagi anorganik, organik moddalar;
- oqsillar, lipidlar, uglevodlar tuzilishi funksiyasini DNK ning ko’payish prinsipini;
- moddalarning energetik va plastik almashinuvi, energiyaning bir turdan ikkinchi turga o’tishi, fotosintez, oqsillar biosintezining mohiyatini, moddalar almashinuvi, reaksiyalarning matritsa va fermentativ xarakterini;
- hujayraning metoz, meyoz bo’linish jarayonlari, ularning biologik ahamiyati, jinssiz va jinsiy ko’payish xillari, jinsiy hujayralarning rivojlanishi;
- urug’lanish, shaxsiy rivojlanishning embrional va postembrional doiralarini;
- chatishtirish tiplari, asosiy genetik simvollar va atamalarini;
- belgi va xossalarining nasldan naslga berilish qonunlarini;
- ularning sitolagik asoslarini;
- irsiyatning xromosoma nazariyasini, jins bilan bog’liq irsiylanishi, genetikaning seleksiya, tibbiyot evalitsion nazariyasini rivojlantirishdagi ahamiyatini bilishlari lozim.
О’quvchilarning ko’nikma va malakasiga bo’lgan talablar
9- sinf
- vaqtincha mikropreparatlar tayyorlash, ularni hamda doimiy mikropreporatlarni mikroskop orqali ko’rishni;
- hujayraning asosiy komponentlarini aniqlay olishni;
- hujayra ustida tajribalar o’tkaza olishni;
- hujayraning mitoz va meyoz bo’linishlari, asosiy bosqichlari va tafovutlarni, murtak varaqalarini farqlay olish ko’nikmasiga ega bo’lishlari;
- genetikadan masalalar yechishni, modifikatsion va mutatsion o’zgaruvchanlikni farqlay olishni;
- o’simliklar, hayvonlar va mikroorganizmlar seleksiyasi;
- genetikadan masalalar yechish, modifikatsion va mutatsion o’zgaruvchanligini farqlay olishi;
- genetika nuqtai nazaridan chekishning, alkogol va boshqa narkotik moddalar iste’mol qilishning zararini asoslab berishlari kerak.
|
.gif){kind=small}
