ΑZBÅKISTÎN RÅSĐUBLIKĀSI
ÕĀLQ TĀ’LIMI VĀZIRLIGI
RÅSĐUBLIKĀ TĀ’LIM MĀRKĀZI
Tājribā – sinîv vāriānti
Chizmāchilik fānidān yangi tāhrirdāgi Dāvlāt tā’lim stāndārti
Tîshkånt - 2004
«Chizmāchilik» fānidān umumiy î‘rtā tā’limning dāvlāt tā’lim stāndārti
Αquvchilār chizmāchilik fānigā îid quyidāgi bilim, kî‘nikmā vā mālākālārni egāllāshlāri shārt:
- tî‘g‘ri burchākli đrîåksiyalāsh āsîslāri tî‘g‘risidā tushunchāgā egā bî‘lish;
- chizmālārni bājārishning î‘rgānilgān usullārini vā āsîsiy tutāshmālārni yasāsh usullārini bilish ;
- chizmāchilik āsbîblāridān rāsiînāl fîydālānā îlish;
- buyumlārning shāklini āsl chizmālārigā qārāb tāhlil qilā îlish;
- tāsvirlārning tārkibini tāhlil qilā îlish;
- sîddā buyumlārning chizmāsi, eskizini bājārish vā î‘qiy îlish;
- chizmālārdā kåsimlār vā qirqimlārni bājārish hāmdā bålgilāshning āsîsiy qîidālārini bilish;
-î‘ymā nāqsh sîlishning shārtli tāsvirlāri vā bålgilānishini bilish;
-yig‘ish vā qurilish chizmālārini î‘qish tî‘g‘risidā tushunchāgā egā bî‘lish;
-dåtāllārning āsîsiy birikmālāri, chizmālārini chizish vā î‘qiy îlish;
-îddiy qurilish chizmālārini î‘qiy îlish;
II. Dāvlāt tā’lim stāndārtigā shārh
Umumiy î‘rtā tā’lim māktāblāridā chizmāchilik kursi tā’limning umumiy māqsādlārini āmālgā îshirishgā õizmāt qilib, î‘quvchilārning tābiāt vā tåõnikāni kî‘rgāzmāli idrîk etishigā, đrådmåtlārning tuzilishini vā fāzîviy munîsābātlārini chuqurrîq bilishigā, kî‘z bilān kî‘rib bî‘lmāydigān jārāyînlār vā hîdisālārni sinchiklāb î‘rgānishgā yîrdām bårādi. Shuningdåk, chizmālārni î‘qish vā bājārish îrqāli bîlālārning fāzîviy tāsāvvuri vā māntiqiy tāfākkurini, tåõnikāviy ijîd, bunyîdkîrlik, lîyihālāsh kābi sifātlārni rivîjlāntirādi.
Māktāb chizmāchilik tā’limining māqsādi î‘quvchilārni murākkāb bî‘lmāgān tåõnik chizmālārni bājārish, î‘qish vā î‘z fikrini grāfik tāsvirlār vîsitāsidā ifîdā etishgā î‘rgātishdān ibîrāt.
Umumiy î‘rtā tā’lim māktāblāridā chizmāchilik tā’limining āsîsiy vāzifālāri:
1. Αquvchilārdā chizmālārni tāõt qilish qîidālārini vā chizmā āsbîblāridān î‘z î‘rnidā fîydālānish mālākā vā kî‘nikmāsini hîsil qilish.
2. Bîlālārdā ish î‘rnini tî‘g‘ri tāshkil etish, intizîm vā ijtimîiy mulkni āsrāb-āvāylāsh kābi fāzilātlārni tārbiyalāsh.
3. Gåîmåtrik yasāshlār, sirkul vā låkālî yîrdāmidā bājārilādigān egri chiziqlār bî‘yichā kî‘nikmālār hîsil qilish.
4. Đrîåksiyalāsh usullārini î‘rgānish, murākkāb bî‘lmāgān dåtāllārning tî‘g‘ri burchākli hāmdā āksînîmåtrik đrîåksiyalārini bājārish kî‘nikmālārigā egā bî‘lish.
5. Chizmālār tārkibini tāhlil qilish vā î‘qish mālākālārini hîsil qilish.
6. Bîlālārning fāzîviy tāsāvvuri hāmdā grāfik tāfākkurini rivîjlāntirish.
7. Chizmālārdā kåsim, qirqim shārtliliklār vā sîddālāshtirishlārdān fîydālānā îlishgā î‘rgātish.
8. Kîmđyutår yîrdāmidā îddiy chizmālār yasāsh kî‘nikmālārini shākllāntirish.
9. Ājrālādigān vā ājrālmāydigān birikmālār, yig‘ish chizmālāri bî‘yichā umumiy tushunchālār bårish.
10. Qurilish vā sõåmā chizmālārining āsîslāri bilān tānishtirish.
11. Mā’lumîtnîmā ādābiyîtlārdān fîydālānā bilishgā î‘rgātish.
Māzkur tā’lim stāndārt î‘quvchilārgā bårilādigān bilim, kî‘nikmā vā mālākālārning må’yîrini bålgilāydi, chizmāchilik îldigā qî‘yilgān vāzifālārni bājārishni tā’minlāsh vā nāzîrāt qilishni āmālgā îshirādi.
Αquvchilārning grāfik tāyyîrgārlik dārājāsigā qî‘yilgān tālāblār mājmuāsini bålgilāb bårādi.
«Chizmāchilik» kursining māzmuni ilmiy fānlār «Chizmā gåîmåtriya» vā «Muhāndislik grāfikāsi» bilān āniqlānādi.
Hîzirgi zāmān chizmālārini tāyyîrlāsh vā î‘qish uchun zārur bî‘lgān bilimlārdān kålib chiqib,umumiy î‘rtā tā’lim māktāblāridā grāfik tā’limning māzmunini āniqlāshdā quyidāgi tāmîyillārgā āsîslānādi:
1. Umumiy î‘rtā tā’lim māktāblāri chizmāchilik kursining māzmuni didāktik đrinsiđlārdān kålib chiqib, chizmālārni î‘qish vā bājārish bî‘yichā stāndārtlāshtirilgān (fāzîviy åchimlār uchun zārur bî‘lgān chizmā gåîmåtriyaning klāssik måtîdlāri bulārning nāzāriy āsîsidir).
2. Grāfik vā āmāliy ishlār māzmunini chizmālārini î‘qishgā hāmdā tā’lim jārāyînidā lîyihālāsh māsālālāridān fîydālānilgān hîldā õālqārî stāndārtlārdā qābul qilingān shārtli vā simvîlik bålgilār bilān muvîfiqlāshtirishgā yî‘nāltirish.
3. Māktāb chizmāchilik tā’limi māzmunigā ājrātilgān tāsvirlāsh måtîdigā tågishli chizmālārni tānlāshdā, mātåriāllārni tåõnik vā āmāliy mîõiyati, hāyîtdā qî‘llānish kî‘lāmi kångligi hāl qiluvchi rîl î‘ynāshini e’tibîrgā îlish.
Bundāy tāsvirlāsh måtîdi chizmāchilikdā āsîsiy hisîblāngān tî‘g‘ri burchākli đrîåksiyalāsh (kîmđlåks chizmā) vā āksānîmåtrik đrîåksiyalār måtîdidir. Bulārdān tāshqāri, bîlālārni tāsvirlārni ālmāshtirish, tåõnîlîgik , ārõitåkturā-qurilish vā sõåmā-chizmālārning āsîslāri bilān tānishtirish.
4. Chizmāchilik tā’limi māzmunini tuzishdā đîlitåõnik tā’lim vāzifālāri, turdîsh đridmåtlār vā måhnāt tāyyîrgārligi tālāblārini hisîbgā îlish.
«Đîlitåõnik tā’lim» tushunchāsini quyidāgichā izîhlāsh mumkin. Αquvchilārgā fāqāt đîlitåõnik bilim vā mālākālār bårādigān ālîhidā î‘quv đrådmåti yî‘q. Αquvchi māktābdāgi bārchā tā’lim-tārbiya vîsitālāri, āyniqsā, grāfik tā’lim îrqāli đîlitåõnik mā’lumîtgā egā bî‘lādi.
Tā’limdāgi đîlitåõnik đrinsiđ î‘quvchilārni î‘quv vā måhnāt fāîliyati îb’åktlārining đîlitåõnik māzmuni hāmdā uning î‘quvchi tîmînidān îchib bårilishi vā î‘quvchilārning qābul qilish tizimlārini ifîdālāydi.
5. Grāfik tā’lim māzmunidā bîlālārni hār tîmînlāmā rivîjlāntirish vā tārbiyalāsh uchun Αzbåkistînning mustāqillik dāvri đrinsiđlāridān biri bî‘lgān ājdîdlārimiz qîldirgān ilmiy-nāzāriy mårîslāridān fāõrlānish tuyg‘ulārini tārkib tîđtirishdān ibîrāt.
Binîbārin, fān vā mādāniyatning mumtîz nāmîyîndālāri qîldirgān ilmiy-nāzāriy mårîs bugungi vā kålgusi āvlîd tāfākkuri dîirāsini kångāytirishgā båvîsitā yîrdām bårādi. Yuqîridā kî‘rsātib î‘tilgān āsîsiy đrinsiđlārdān tāshqāri quyidāgi shārt-shārîitlārgā:
- hîzirgi zāmîn fān vā tåõnikāsi, ishlāb chiqārish tārāqqiyîti vāzifālāri bilān uzviy bîg‘lāngān āsîsiy yî‘nālishlārni î‘zidā āks ettirādigān bilimlār, kî‘nikmālār vā mālākālār tizimi;
- î‘quv mātåriāllāri rivîjlāngān õîrijiy māmlākātlār grāfik tā’lim māzmuni tājribālārigā mutānîsibligi;
- î‘quv đrådmåtni î‘rgānish uchun tānlāngān māzmunning bålgilāngān vāqt dîirāsigā singishi;
- grāfik tā’lim māzmunining hîzirgi vā istiqbîldāgi māktāblār mîddiy-tåõnikā hāmdā didāktik vîsitā imkîniyatlārigā mîs kålishigā āmāl qilinishi lîzim.
Grāfik tā’lim hājmining mājburiy minimumi umumiy î‘rtā tā’lim māktāblāridā î‘quvchilārgā bårilishi zārur bî‘lgān tā’lim māzmuni minimumini ifîdālāydi. Māktāb grāfik tā’limi må’yîrlārini bålgilāshdā bitiruvchilār tåõnikāviy gārāfikāning āsîslāridān stāndārt dîirāsidā āmālāy vā nāzāriy kî‘nikmālārgā egā bî‘lishlāri nāzārdā tutilādi.
Bulār quyidāgi blîklārdā ifîdālānādi:
- chizmālārni tāõt qilish qîidālāri ;
- chizmāchilik shriftlāri;
- gåîmåtrik yasāshlār;
- đrîåksiyalāsh usullāri;
- chizmālārni î‘qish vā bājārish;
- kåsim vā qirqimlār, chizmālārdā shārtlilik, sîddālāshtirishlār;
- tåõnik rāsm vā eskizlār;
- lîyihālāsh elåmåntlāri bî‘lgān ijîdiy grāfik māsālālār;
- kîmđyutår yîrdāmidā îddiy chizmālār yasāsh;
- māshināsîzlik chizmālāri;
- sõåmālār;
- qurilish chizmālāri.
III. ΑQUVCHILĀRNING TĀYYÎRGĀRLIK DĀRĀJĀSIGĀ QΑYILĀDIGĀN ZĀRURIY TĀLĀBLĀR
CHIZMĀLĀRNI TĀÕT QILISH QÎIDĀLĀRI
Chizmā buyumlār, āsbîblār vā î‘quv qurîllār. Ish î‘rnini tāshkil etish. Chizmālārni tāõt qilishgā qî‘yilgān tālāblār. Chizmā qîg‘îzlārning î‘lchāmlāri, bichimlār (fîrmātlār), uning hîshiyasi vā āsîsiy yîzuvi. Māsshtāblār. CHiziq turlāri. Αlchām qî‘yish qîidālāri.
CHIZMĀ SHRIFTLĀR
Shrift î‘lchāmlāri. Bîsh hārflār hāmdā rāqāmlārning tuzilishi vā yîzilishi. Yîzmā hārflārning yîzilishi.
GÅÎMÅTRIK YASĀSHLĀR
Đārāllål vā đårđåndikulyar tî‘g‘ri chiziqlārni î‘tkāzish. Tî‘g‘ri chiziq kåsmāsini tång bî‘lāklārgā bî‘lish. Burchāk yasāsh vā ulārni tång bî‘lāklārgā bî‘lish. Āylānāni tång bî‘lāklārgā bî‘lish. Giriõ (nāqsh) hîsil qilish. Qiyaliklār vā kînusliklār. Mustāqil kî‘đ burchāklār yasāsh. Tutāshmālār yasāsh. Ikki tî‘g‘ri î‘tmās vā î‘tkir burchāk tîmînlārini tutāshtirish. Āylānmā vā tî‘g‘ri chiziqni tutāshtirish. Ikki āylānmāni tî‘g‘ri chiziq vā yîy yîrdāmidā tutāshtirish. SHuningdåk, ikki āylānāni yîy yîrdāmidā tāshqi, ichki vā ārālāsh tutāshtirish. Sirkul vā låkālî yîrdāmidā bājārilādigān îvāllār vā elliđs egri chiziqlār.
ĐRÎÅKSIYALĀSH ĀSÎSLĀRI. TΑGRI BURCHĀKLI ĐRÎÅKSIYALĀR
Đrîåksiyalāsh usullāri. Mārkāziy vā đārāllål đrîåksiyalāsh. Îktānt vā eđyur hāqidā umumiy tushunchā (Nuqtā, tî‘g‘ri chiziq vā tåkis shākllārning đrîåksiyalāri). Nārsāning î‘zārî đårđåndikulyar uchtā đrîåksiyalār tåkisliklārigā (1-îktānt) đrîåksiyalāsh vā tåkis chizmā (eđyur) hîsil qilish. Gåîmåtrik jismlār vā ulārning đrîåksiyalāri.
KΑRINISHLĀR VĀ CHIZMĀLĀRNI ΑQISH
Bîsh vā āsîsiy kî‘rinishlār. Māhālliy vā qî‘shimchā kî‘rinishlār. Mîdålning î‘zigā qārāb uning kî‘rinishlārini chizish.
Îddiy dåtāl chizmālārini tāhlil qilish, gåîmåtrik jismlārgā ājrātish vā chizmālārni î‘qish tārtibi, qîidālāri. Dåtālning bårilgān ikki đrîåksiya bî‘yichā uchinchi đrîåksiyasini yasāsh.
ĀKSÎNÎMÅTRIK ĐRÎÅKSIYALĀR
Āksînîmåtrik đrîåksiyalār hāqidā umumiy mā’lumîtlār vā ulārni hîsil qilish. Āksînîmåtrik î‘qlār vā ulārni yasāsh. Yassi shākllār vā āylānāning āsînîmåtriyasini yasāsh. Tî‘g‘ri burchākli izîmåtrik đrîåksiyalār. Qiyshiq burchākli dimåtrik đrîåksiyalār. Tåõnik rāsm.
MÎDÅLNING ESKIZINI BĀJĀRISH
Eskizlār hāqidā tushunchā vā uni chizish bîsqichlāri. Αquv mîdållārning eskizlārini bājārish.
KÅSIMLĀR VĀ QIRQIMLĀR
Kåsimlār ustigā chizilgān vā chiqārilgān kåsimlār. Kåsimlārni bålgilāsh vā jîylāshtirish. Îddiy qirqimlār (frîntāl, gîrizîntāl, đrîfil vā îg‘mā), māhālliy vā qî‘shimchā qirqimlār. Kî‘rinishning bir qismi bilān qirqimning bir qismini birlāshtirish. Shārtliliklār vā sîddālāshtirishlār. Lîyihālāsh elåmåntlārigā îid ijîdiy māsālālār.
CHIZMĀLĀRDĀ SHĀRTLILIK VĀ SÎDDĀLĀSHTIRISHLĀR
Chizmālārdā shārtlilik vā sîddālāshtirishlārdān fîydālānish.
TĀSVIRLĀRI KÅSIM VĀ QIRQIMLĀR TĀLĀB QILUVCHI DÅTĀLLĀRNING ESKIZI VĀ TÅÕNIK RĀSMLĀRNI BĀJĀRISH
Tāsvirlāri kåsim vā qirqimlār tālāb qiluvchi dåtāllārning eskizi vā tåõnik rāsmlārni bājārish.
TĀRKIBIDĀ LÎYIHĀLĀSH ELÅMÅNTLĀRI BΑLGĀN IJÎDIY GRĀFIK MĀSĀLĀLĀR ÅCHISH
Dåtālning shākli vā fāzîviy hîlātini î‘zgārtirishgā îid māshqlārni bājārish.
KÎMĐYUTÅR YÎRDĀMIDĀÎDDIY CHIZMĀLĀRNI YASĀSH
Chizmā yîzuvlārni yîzish. Tåkis vā õājmli shākl tāsvirlārini yasāsh. Îddiy gåîmåtrik shāklni yasāsh. Bårilgān jismning fāzîviy hîlātini hāmdā shāklini î‘zgārtirish.
MĀSHINĀSÎZLIK CHIZMĀLĀRI
Māshināsîzlik chizmālāri hāqidā umumiy mā’lumîtlār. Buyumlārning turlāri. Kînstruktîrlik hujjātlārining turlāri. Yig‘ish chizmālāri. Ājrālādigān vā ājrālmāydigān birikmālār. Råzbālār vā ulārning turlāri. Chizmālārdā råzbālārni tāsvirlāsh. Råzbāli brikmālārni chizish. Îddiy yig‘ish chizmālārini î‘qish.
SÕÅMĀLĀR VĀ QURILISH CHIZMĀLĀRI
Sõåmālār vā ulārning turlāri hāqidā mā’lumîtlār. Îddiy elåktr vā rādiî sõåmālār. Qurilish chizmālāri hāqidā umumiy mā’lumît. Binîning fāsādi, đlāni vā qirqimi. Qurilish chizmālārigā î‘lchām kî‘yishning î‘zigā õîsligi.
BITIRUVCHILĀRNING TĀYYÎRGĀRLIK DĀRĀJĀSIGĀ QΑYILGĀN MINIMĀL TĀLĀBLĀR
Umumiy î‘rtā tā’lim māktāblārini bitiruvchi î‘quvchilār quyidāgilārni bilishlāri zārur:
- chizmālārning āhāmiyati, tāriõi, ishlāb chiqārishdāgi î‘rni vā vāzifālāri;
- chizmāchilik āsbîblāri, mātåriāllāri, î‘quv qurîllāri vā ulārdān fîydālānish;
- ish î‘rnini tāshkil etish vā jihîzlāsh;
- chizmālārni tāõt qilish qîidālāri, chizmā qîg‘îzlārining î‘lchāmlāri fîrmātlāri, āsîsiy yîzuv vā õîshiyalār;
- kichrāytirish vā kāttālāshtirish māsshtāblāri;
- chizmālār bājārishdā āsîsiy tutāsh chiziq, ingichkā tutāsh chiziq, tî‘lqinsimîn tutāsh chiziq, shtriõ chiziq hāmdā ingichkā shtriõ-đunktir chiziqlārning yî‘g‘înligi, qî‘llānishi vā ulārning vāzifālāri;
- stāndārt shriftlārning 2,5; 3,5; 5; 7; 10; 14 î‘lchāmlāri;
- 5 vā 7 shriftlārdā lîtin ālfāviti bî‘yichā bîsh vā yîzmā hārflār, rāqāmlār tuzilishni yîzā îlish;
- î‘lchām qî‘yish qîidālāri;
- đārāllål vā đårđåndikulyar tî‘g‘ri chiziqlārni î‘tkāzish;
- tî‘g‘ri chiziq kåsmāsi vā āylānāni tång bî‘lāklārgā bî‘lish;
- burchāklār yasāsh vā tång bî‘lāklārgā bî‘lish;
- giriõ (nāqsh) hîsil qilish;
- qiyaliklār vā kînusliklārni yasāsh;
- tî‘g‘ri, î‘tmās vā î‘tkir burchāklārni hāmdā āylānā vā tî‘g‘ri chiziqlārni î‘zārî tutāshtirish;
- ikki āylānāgā urinmālār î‘tkāzish;
- ikki āylānāni ichki,tāshqi vā ārālāsh tutāshtirish;
- sirkul vā låkālî yîrdāmidā îvāllār, elliđslār egri chiziqlārni bājārish;
- mārkāziy vā đārāllål đrîåksiyalāsh;
- îktānt vā eđyur hāqidāgi umumiy tushunchālār;
- nuqtā, tî‘g‘ri chiziq vā tåkis shākllārning ikki, uch î‘zārî đårđåndikulyar tåkisliklārdā đrîåksiyalārini yasāsh;
- gåîmåtrik jismlār silindr, kînus, đirāmidā vā đrizmālārning đrîåksiyalārini qurish;
- āsîsiy kî‘rinishlār vā ulārni jîylāshtirish tārtibi;
- bîsh vā zāruriy kî‘rinishlār sînini āniqlāsh;
- māhālliy vā qî‘shimchā kî‘rinishlār hāqidāgi mā’lumîtlār;
- mîdålning āsligā qārāb kårākli kî‘rinishni bājārish;
- mîdålning yaqqîl tāsvirigā āsîsān uning kî‘rinishlārini yasāsh;
- mîdålning ikki kî‘rinishigā āsîsān uchinchi kî‘rinishini yasāsh;
- āksînîmåtrik đrîåksiyalārni hîsil qilish vā ulārning turlāri;
- āylnāning āksînîmåtriyasini yasāsh;
- tî‘g‘ri burchākli izîmåtrik vā qiyshiq burchākli diāmåtrik đrîåksiyalārni bājārish;
- dåtāl chizmālārni tāhlil qilib, ulārni fikrān gåîmåtrik jismlārgā ājrātish;
- chizmālārni î‘qish tārtib qîidālāri;
- qirqimlārni tāsāvvur qilish;
- chizmādā måtāll, nîmåtāll, yîg‘îch vā shishā mātåriāllārning grāfik bålgilānishi;
- chizmālārdā frîntāl, gîrizîntāl, đrîfil vā îg‘mā qirqimlārni qî‘llāsh;
- chizmālārgā māhālliy qirqim bårish;
- chizmālārdā kî‘rinishning bir qismi bilān qirqimning bir qismini birlāshtirish;
- murākkāb qirqimlārni chizmālārdā qî‘llāsh;
- chizmālārdā chåtgā chiqārilgān vā ustgā chizilgān kåsimlārni qî‘llāsh, chizmālārdā shārtlilik vā sîddālāshtirishlārdān fîydālānish;
- sîddā dåtāllārning eskizi vā tåõnik rāsmlārdā qirqimlār, kåsimlārni qî‘llāsh;
- lîyiõālāsh elåmåntlārigā îid ijîdiy māsālālārni bājārish;
- māshināsîzlik chizmālārigā îid umumiy mā’lumîtlār ;
- kînstruktîrlik hujjātlārining turlāri;
- ājrālgān vā ājrālmāydigān birikmālār vā yig‘ish chizmālāri;
- råzbālār vā ulārning turlāri;
- råzbāli sîddā dåtāllār bîlt, shđilkā, shđilkā uyasi vā vintlār chizmālārni bājārish;
- sîddālāshtirilgān bîltli vā shđilkāli birikmālār chizmālārini bājārish;
- elåktr vā rādiî sõåmālārning turlāri;
- qurilish chizmāchiligigā îid umumiy mā’lumîtlārgā egā bî‘lishlāri tālāb etilādi.
IX - sinf
Αquvchilār quyidāgi tushunchālārning tā’rifini bilishi kårāk:
1. Kåsim
2. Kåsuvchi tåkislik
3. Kåsim chizig‘i
4. Qirqim
5. Îddiy vā murākkāb qirqim
6. Māhālliy qirqim
7. Birikmā chizmā
8. Ājrāluvchi vā ājrālmās birikmā
9. Råzbā
10. Bîlt, gāykā vā shđilkā
11. Yig‘ish chizmālāri
12. Sđåsifikāsiya
13. Đîzisiya rāqāmi
14. Chiqārish elåmånti
15. Qurilish chizmāchiligi (fāsād, đlān, qirqim)
16. Sõåmā chizmālāri (kinåmātik, elåktrîsõåmāli)
Αquvchilārning grāfik mālākālārigā qî‘yilādigān tālāblār:
1. Dåtāllārning chizmālāridā kåsimni tāsvirlāy îlish;
2. Kåsimni shāklini tāsvirlāsh, bålgilāsh vā jîylāshtirish;
3. Dåtāllārning chizmālāridā qirqimni tāsvirlāy îlish:
– îddiy qirqim;
– murākkāb qirqim;
– îg‘mā qirqim;
– māhālliy qirqim;
– qirqimlārni bålgilāsh vā jîylāshtirish.
4. Dåtāllārning birikmālārini î‘qiy îlish.
5. Chizmālārdā råzbāni tāsvirlāy îlish.
6. Bîlt, gāykā, shđilkālārning chizmālārini bājārā îlish.
7. Yig‘ish chizmālārini î‘qiy îlish.
8. Yig‘ish chizmālārini dåtāllārgā ājrātā îlish.
9. Îddiy vā murākkāb ālmāshtirishlārni bājārā îlish.
10. Qurilish chizmālārini î‘qiy îlish.
11. Αz yashāsh jîyining đlāni, fāsādi, qirqimini bājārā îlish.
12. Elåktr vā kinåmātik sõåmālārni î‘qiy îlish.
.gif){kind=small}
