ΑZBÅKISTÎN RÅSPUBLIKÀSI ÕÀLQ TÀ’LIMI VÀZIRLIGI
RÅSPUBLIKÀ TÀ’LIM MÀRKÀZI
Tàjribà – sinîv vàriànti
Tàsviriy sàn’àt fànidàn yangi
tàhrirdàgi Dàvlàt tà’lim stàndàrti
(7- sinf )
Tîshkånt – 2006
DÀVLÀT TÀ’LIM STÀNDÀRTI
Y – YII sinflàr
- tàsviriy sàn’àtning kishilàr hàyîtidàgi àhàmiyatini tàsàvvur qilish;
- tàsviriy, dåkîràtiv - àmàliy, må’mîrchilik sàn’àtidà ishlàtilàdigàn àsîsiy àtàmà và tushunchàlàrni hàmdà ulàrning mà’nîsini bilish;
- miniàtyurà sàn’àti hàqidà umumiy mà’lumîtgà egà bî‘lish;
- tàsviriy sàn’àtning nàzàriy àsîslàrini bilish và ulàrgà àmàldà riîya qilà îlish;
- tàsviriy sàn’àt àsàrlàrining ifîdàlilik vîsitàlàri ( chiziq, siluet, ràng, ritm, simmåtriya, àssimmåtriya, kîmðîzitsiya)ni bilish và ulàrni àmàldà qî‘llày îlish;
- tàsviriy sàn’àtning àsîsiy tur và jànrlàrini bilish;
- î‘zbåk õàlq àmàliy sàn’àtining turlàri và ulàrning màshhur ustàlàrini bilish;
- tàsviriy sàn’àtdà ijîd qiluvchi eng màshhur î‘zbåk và chåt el ràssîmlàrining hàyîti và ijîdini, ulàrning àyrim àsàrlàrini bilish;
- Αzbåkistîn và chåt el màmlàkàtlàrining eng màshhur må’mîrchilik àsàrlàrini bilish;
- 15-20 ràng nîmlàrini àytà îlish;
- tàsviriy và àmàliy sàn’àt àsàrlàrini erkin î‘qiy îlish;
- nàqshlàr bilàn bîg‘liq bàdiiy båzàk ishlàrini erkin bàjàrà îlish;
- qush, hàyvîn, îdàmni àsligà î‘õshàtib ràsmi và hàykàlini tàsvirlày îlish;
- ràsm, nàqsh, hàykàl qurish-yasàsh ishlàrini bàjàrgàndà turli màtåriàl và uslublàrdàn fîydàlànà îlish;
- àfsînàviy màvzulàrdà ràsm và hàykàllàr ishlàgàndà ulàrni fàntàziya àsîsidà tàsvirlày îlish;
- tàsvirlàr ishlàgàndà î‘zbåk sàn’àtining milliy-bàdiiy àn’ànàlàridàn màqsàdgà muvîfiq fîydàlànà îlish;
- tàsviriy ishlàrni bàjàrgàndà tåõnikà õàvfsizligi và gigiyånà qîidàlàrigà riîya qilà îlish;
Dàvlàt tà’lim stàndàrtigà shàrh
Tà’limning màqsàd và vàzifàlàri.
Tàsviriy sàn’àt î‘quv ðrådmåtining màqsàdi î‘quvchilàrdà mà’nàviy màdàniyatning àjràlmàs qismi hisîblàngàn bàdiiy màdàniyatni, tàsviriy sàvîdõînlikni shàkllàntirishdàn ibîràt.
Tàsviriy sàn’àt ðrådmåtining vàzifàlàrigà quyidàgilàr kiràdi:
- bîrliqdàgi và sàn’àtdàgi gî‘zàlliklàrni kî‘rà bilish, idrîk etish và qàdrlàshgà î‘rgàtish;
- bàdiiy- ijîdiy qîbiliyatni î‘stirish;
- tàsviriy sàn’àtning qînun-qîidàlàrining îddiy nàzàriy àsîslàrini î‘rgàtish;
- tàsviriy màlàkà (ràsm ishlàsh, hàykàl yasàsh, bàdiiy qurish-yasàsh v.b.)làrni rivîjlàntirish;
- eståtik và bàdiiy didni î‘stirish;
- bîlàlàrning bàdiiy fikr dîiràsini kångàytirish;
- bîlàlàrgà tàsviriy, àmàliy và må’mîrlik sàn’àti yuzàsidàn àsîsiy tushunchàlàr bårish (sàn’àtning turlàri, jànrlàri, îqimlàr, àtàmà và ibîràlàr v. b.).
- sàn’àtgà qiziqishni î‘stirish và ungà nisbàtàn muhàbbàtni tàrbiyalàsh;
- tàsviriy, àmàliy sàn’àt àsàrlàrini bàdiiy idrîk etishni và undàn eståtik zàvqlànish hissini tàrbiyalàsh.
- bîlàlàrdà bàdiiy kàsb-hunàrlàr hàqidà tàsàvvurlàrni shàkllàntirish.
Tàsviriy sàn’àt tà’limi màzmuni
VII sinf
Sàn’àtshunîslik àsîslàri
- sàn’àtdàgi îqim và yî‘nàlishlàr, ulàrning kålib chiqish sàbàbi, àsîsiy îmillàri;
- îqim và yî‘nàlishlàr (imðråssiînizm, ðîstimðråssiînizm, fîvizm, kubizm, ðuàntålizm, syurråàlizm, àbstràksiînizm)ning nîmlànishining màzmuni và mîhiyati;
- XIX àsr îõiri ÕÕ àsr bîshlàridàn Yevrîðà tàsviriy sàn’àtidàgi îqimlàrning yirik nàmîyîndàlàri (K.Mînå, Î.Rånuàr, K.Ðisàrrî, À.Màtiss, Ð.Såzànn, À.Sinzyak, Vàn Gîg, Ðîl Gîgån và b.);
- zàmînàviy Αzbåkistîn tàsviriy sàn’àtidà îqim và yî‘nàlishlàrning tàsviriy tàlqini (À.Mirsîàtîv, À.Yunusîv, Î.Qîzîqîv, À.Nuriddinîv, S.Àlibåkîv, B.Jàlîlîv);
- tàsviriy sàn’àt tàriõidà ràmziylik tàsviri, gåràldikà;
- Αzbåkistîn àmàliy båzàk sàn’àtidà qî‘llànilàdigàn shàkllàrning ràmziy mà’nîlàri (î‘simlik và hàyvînît dunyîsi misîlidà);
- dizàyn sàn’àtining tàriõi, uning màishiy turmushni màdàniylàshtirishdàgi î‘rni, buyumlàr, jihîzlàr, kàttà và yirik î‘lchàmdàgi tåõnikà vîsitàlàri (àvtîmîbil, sàmîlyît và h.z.)ni, binîlàr và ulàrning intårårlàri và bîshqàlàrni bàdiiy lîyihàlàshtirish;
- qàdimiy Αzbåkistîn màdàniyati và sàn’àti (må’mîrlik sàn’àti misîlidà, undà sàn’àt turlàrining sintåzi);
- må’mîriy ànsàmbl và àtrîf muhit làndshàfti;
- kitîbàt sàn’àti, Shàrq kitîbàt sàn’àtining nîdir nàmunàlàri;
- jàhîn và Αzbåkistîn kitîbàt sàn’àtining yirik nàmîyîndàlàri (Î.Dîmgå, G.Dîrå, Å.Kibrik, D. Shmàrinîv, V. Fàvîrskiy, D. Bisti; I.Ikrîmîv, T.Muhàmådîv, À. Bîbrîv).
Tàsviriy fàîliyat
- nàmunà àsîsidà nàqsh elåmåntlàri, kîmðîzitsiyalàrni chizish và bî‘yash;
- nàturàdàn (nàmunàdàn) mànzàrà ishlàsh, undà turli îqim và yî‘nàlishlàr usullàrini qî‘llàsh;
- turli màvzudà kubizm usulidà nàtyurmîrt ishlàsh;
Kîmðîzitsiîn fàîliyat
- tàbiiy shàkllàrni stillizàtsiyalàsh vîsitàsidà nàqsh elåmåntlàrini hîsil qilish, ulàrdàn mustàqil ràvishdà nàqsh kîmðîzitsiyasini yaràtish;
- turli shàkllàrni bàdiiy lîyihàlàsh (tåõnikàviy dizàyn, libîs dizàyni, må’mîrlik dizàyni, jihîzlàr, ànjîmlàr dizàyni);
- shàkl và màzmun mutànîsibligi. Kulîlchilik nàmunàlàri shàkllàrining vàriàntlàrini yaràtish (gràfik åchim);
- må’mîriy ànsàmbl kîmðîzitsiyasi (jàmîàviy ish). Uning màkåtini kàrtîn và qîg‘îzdàn yasàsh, undà shàkl, nisbàt, màsshtàb, simmåtriya, àtrîf-muhit bilàn uyg‘unligi);
- gåràl’dikà (ràmzlàr, muhrlàr, gårblàr) bî‘yichà kîmðîzitsiya vàriàntlàrini yaràtish;
- må’mîriy màvzudà mànzàrà-kîmðîzitsiya ishlàsh (àkvàrål, guàsh bî‘yîqlàri, îddiy và ràngli qàlàmlàr, flîmàstår, ðàstål và bîshqà yumshîq gràfik màtåriàllàr);
- iõtiyîriy mànbàlàr (ertàk, hikîya, rivîyat, qissà, rîmàn, dîstîn, bàdiiy và vidåî film) àsîsiy kitîbàt sàn’àti elåmåntlàri (muqîvà, titul vàràg‘i, bàdiiy hàrf, frîntisðis, illyustràtsiya v.b.)ni ishlàsh.
Umumiy î‘rtà tà’lim màktàblàri 5-7-sinf î‘quvchilàrining tàsviriy sàn’àtdàn egàllàshlàri lîzim bî‘lgàn bilim, màlàkà và kî‘nikmàlàri
7-sinf
Bilimlàr:
- sàn’àtning ijtimîiy mîhiyati và insîn shàõsiy kàmîlîtidàgi àhàmiyatini ànglàsh.
- tàsviriy sàn’àtdàgi îqim và yî‘nàlishlàrni, uning yirik vàkillàri àsàrlàrini bilish
- hîzirgi zàmîn sàn’àtidà sîdir bî‘làyîtgàn bàdiiy jàràyînlàr hàqidà tàssàvurgà egà bî‘lish.
- dizàyn sàn’àti và uning turmushdàgi àhàmiyatini bilish.
- î‘zbåk àmàliy båzàk sàn’àti tàriõi, uning tàniqli ustàlàri, ulàrning àsàrlàr õususiyatlàrini bilish. Amaliy båzàk sàn’àti buyumlàrining dizàyn yåchimini ulàrning funksiînàl mîhiyatigà mîsligini tushunish.
- bàdiiy båzàk mîtivlàri, ràmzlàri, tàsviriy-ifîdàviy vîsitàlàrini tî‘gri tàlqin età bilish;
- me’morlik tarixiga oid bilimlarga ega bo‘lish hamda uni sintetik san’at turi sifatida idrok etish;
- kitîb sàn’àtining tàriõi, uning î‘zigà õîs õususiyatlàri, tàsviriy usul và vîsitàlàri, kitîb båzîvchi ràssîmlàr hàqidà mà’lumîtgà egà bî‘lish.
- î‘rgànilgàn sàn’àt turlàrigà îid àtàmà và tushunchàlàrni tàlqin etish.
Kî‘nikmà
- tasviriy faoliyatni tashkil etishda tozalik va xavfsizlik qoidalariga amal qilish;
- tasviriy faoliyatning turlari, uning bosqichlarini bilish va o‘z faoliyatiga uning talablarini tatbiq etish;
- tasviriy vosita va texnikalarni berilgan topshiriq xususiyatiga mosligini ta’minlay bilish;
- tasviriy faoliyat jarayonida olingan bilim va malakalarni o‘z hayotiga tatbiq etish;
- maishiy turmushdagi estetik holatlar (rang, shakl, mazmun go‘zalligi va h.k.) ga moslashish, uni targ’ib qilish;
- shaxsiy hayotida milliy san’at (me’morlik, amaliy bezak san’ati, kitobat san’ati va h.k.) an’analariga amal qilish va uni ijobiy davom ettirishga intilish;
- bo‘yoqlar (akvarel, guash) va anjomlar (mo‘yqalam, qalam va h. k.)dan to‘g’ri foydalanish;
Malakalàr:
- turli tåõnikàlàr và tàsvir usullàridàn bàdiiy îbràz yaràtishdà fîydàlànà îlish;
- turli usuldà imðråssiînizm, kubizm và h.k. usulda ràsm ishlày îlish;
- tàbiiy shàkllàrni uslublàshtirish và ulàrdàn àmàliy båzàk kîmðîzitsiyasidà fîydàlànà îlish;
- me’moriy mavzularda rasm ishlay olish va unda tarixiy me’morlik va zamonaviy elementlarini aks ettira olish;
- kitîb sàn’àtining turli bàdiiy-gràfik elåmåntlàrining funksiyasini bilish, àdàbiy àsàr màzmunigà mîs tàsviriy îbràz yaràtà îlish, kitîbning bàdiiy elåmåntlàridàn yaõlit màkåt yaràtà îlish;
- õînà intåryåri, buyumlàrning dizàyni bî‘yichà eskizlàr ishlàsh;
- berilgan topshiriqqa muvofiq tarzda badiiy material (qog’oz, bo‘yoq, kerakli anjomlar va h.k.) va tasvir vositasi, texnikasini tanlay bilish;
.gif){kind=small}
