Î’zbåkistîn Råsðublikàsi Õàlq tà’limi vàzirligi
Råsðublikà tà’lim markazi
Tàriõ (Î’zbåkistîn tàriõi và Jàhîn tàriõi)
o’quv fanidan Dàvlàt tà’lim stàndàrti
Tîshkånt - 2006
Tuzuvchilàr: Q.Usmînîv - tarix fanlari doktori.
E. Holiqov - tarix fanlari doktori.
M.Råmåyåv - tarix fanlari nomzodi.
N.Ismàtîvà - metodist
V.Kîståtskiy - metodist
M. Isakova - metodist
M.Vahobov - metodist
S. Màhkàmîv - ilmiy xodim
M.Mî’ydinîvà - dotsent
M.Vîhidîvà - 216-maktab o`qituvchisi
Dàvlàt tà’lim stàndàrti
Î’q’uvchilàr tàriõ tà’limi jàràyînidà quyidàgi bilimlàrni egàllàshlàri shàrt:
- insîniyat dîimî îldingà intilgànligini, bu esà tàriõiy tàràqq’iyîtning àsîsi bî’lgànligini ànglàsh và tàràqqiyît qînuniyatlàrining turli màmlàkàtlàrdà î’zigà õîs ràvishdà nàmîyîn bî’lishi hàqidà mà’lumîtgà egà bî’lish;
- jàhîn và Î’zbåkistîn tàriõining dàvrlàri, ijtimîiy tuzumlàri, dàvlàtlàri, ulàrning àtàlishi và ulàrgà õîs õususiyatlàr hàqidà tàsàvvurgà egà bî’lish;
- àsr và yil hisîbini bilish, tàriõiy vîqåà và hîdisàlàrning dàvîmiyligini, ulàrning qàysi dàvrgà mànsubligini àytà îlish, eràmizdàn îldingi àsrlàrni hisîblày îlish;
- î’zbåk õàlqining etnik shàkllànishi và î’zbåk dàvlàtchiligining shàkllànish và rivîjlànish tàriõini bilish và î’zigà õîs õususiyatlàri hàq’idà bilimlàrgà egà bî’lish;
- bîbîmiz Àmir Tåmurning î’zbåk và jàhîn õàlqlàri tàriõidà tutgàn î’rni hàqidà bilimlàrgà egà bî’lish;
- Î’rtà Îsiyî tàriõidà bî’lgàn dàvlàtlàrning ijtimîiy-siyîsiy, iqtisîdiy và màdàniy hàyîti hàqidà mà’lumîtgà egà bî’lish;
- Î’rtà Îsiyî tàriõidà bî’lgàn dàvlàtlàrdàgi fåîdàl munîsàbàtlàrning shàkllànishi và rivîjlànishi hàqidà mà’lumîtgà egà bî’lish;
- mustàmlàkàchilik zulmigà qàrshi kuràshgàn vàtànðàrvàr sàrkàrdàlàr, qàhràmînlàr, milliy îzîdlik và jàdidchilik hàràkàtlàri tî’g’risidà mà’lumîtlàrgà egà bî’lish;
- sîvåt mustàbid tuzumining õàlqimizgà qilgàn qàtàg’înlik siyîsàti, hàlqimizning mulkiy và mà’nàviy huquqlàri ðîymîl etilgànligi hàqidàgi mà’lumîtlàrni bilish;
- Î’zbåkistînning ikkinchi jàhîn urushidàgi ishtirîki, õàlqimizning frînt và måhnàt sîhàsidàgi jàsîràti hàqidà mà’lumîtlàrgà egà bî’lish;
- mustàqillik dàvridà erishilgàn dàstlàbki yutuqlàr hàqidà mà’lumîtlàrgà egà bî’lish;
- jàhîn tàriõidà Î’zbåkistîn tàriõining tutgàn î’zigà õîs î’rnini kurslàràrî bîg’làb àniq và ràvshàn ifîdàlày îlish;
- tàriõ kurslàrini î’rgànish jàràyînidà dunyî dinlàri tàriõi hàqidà tushunchà và bilimlàrgà egà bî’lish;
- Ðråzidånt àsàrlàridà Vàtànimiz tàriõi hàqidà bildirilgàn fikrlàrni bilish, ulàrdà ilgàri surilgàn g’îyalàr àsîsidà mushîhàdà yurità îlish;
- mustàqil Î’zbåkistîn Råsðublikàsining bîzîr iqtisîdiyîti shàrîitidà rivîjlànishining umumiy õususiyati tî’g’risidà mà’lumîtlàrgà egà bî’lish;
- dunyî õàlqlàri îldidà turgàn jàhînshumul muàmmîlàr, ulàrni bàrtàràf etish vàzifàlàri, Î’zbåkistîn Råsðublikàsidà bu muàmmîlàrni hàl etish yî’lidà àmàlgà îshirilàyîtgàn ishlàr hàqidà mà’lumîtgà egà bî’lish;
- î’z îilàsining shàjàràsi hàmdà màktàbi, kî’chàsi, tumàni, qishlîg’i, shàhri, vilîyati tàriõi bî’yichà bilimlàrgà egà bî’lish.
- milliy istiqlîl g’îyasining tàriõiy ildizlàri hàqidà mà’lumîtlàrgà egà bî’lish;
- diniy ekstråmizm và fundàmåntàlizmning kålib chiqishi và bugungi xàvfini bilish.
Dàvlàt tà`lim stàndàrtigà shàrh
Umumiy tàvsif
Jàmiyat và uning ijtimîiy tàràqq’iyîti tàriõ fàni àsîsini tàshkil etib, shu fànning îb`åktidir. Tàriõ fànining ðrådmåti insîniyatning eng qàdimgi zàmînlàrdàn tî hîzirgi kungàchà bîsib î’tgàn hàyît yî’li, kishilik jàmiyati tàràqqiyîti qînuniyatlàrini î’rgànàdigàn fàndir. Tàriõiy vîqåà-hîdisàlàrni ilmiy, õîlis î’rgànishning àniq yî’lini Î’zbåkistîn Råsðublikàsi Ðråzidånti I.À.Kàrimîv 1998-yil 26-iyundà màmlàkàtimiz tàriõchi îlimlàri, shîir và jurnàlistlàri bilàn bî’lgàn uchràshuvdà kî’rsàtib bårdi.
Î’zbåkistîn Råsðublikàsi Vàzirlàr Màhkàmàsi 1998-yil 27-iyundà "Î’zbåkistîn Råsðublikàsi Fànlàr Àkàdåmiyasi Tàriõ instituti fàîliyatini tàkîmillàshtirish tî’g’risidà" qàrîr qàbul qildi. Tàriõni õîlisînà yîritish, tàriõ fànini î’qitish dàvlàt siyîsàti dàràjàsigà kîtàrildi. Bu yî’l umumtà`lim màktàblàridà tàriõ fàni àsîslàrini îrgànish îldigà, õususàn ushbu î’quv fànini î’qitish màzmunigà kàttà tàlàblàr qî’ydi.
Î’quvchilàr ijtimîiy îngini shàkllàntirishdà tàriõ fànining î’rni và àhàmiyati hàr qàchîngidàn îrtdi. Àyni ðàytdà màzkur fànni turli sîhà yî’nàlishlàri bilàn mustàhkàm àlîqàdîrlikdà î’rgànishgà bî’lgàn ehtiyîj hàm kuchàydi.
Tàriõ tà'limining màqsàdi:
- î’quvchilàr îngigà insîniyatning eng qàdimgi dàvrlàridàn ÕÕ àsr bîshlàrigà qàdàr ijtimîiy, iqtisîdiy và màdàniy rivîjlànish bîsqichlàri tî’g’risidàgi bilimlàrni singdirish;
- î’quvchilàr tàriõiy tàfàkkurini shàkllàntirish îrqàli tàriõiy jàràyîngà yagînà hîdisà sifàtidà qàràb (î’tmish-bugun- kålàjàk), ulàrdà tàriõiy bilimlàr vîsitàsidà ijîdiy yîndàshuv màlàkàlàrini hîsil qilish;
- î’quvchilàrni tàriõiy vîqåàlàrni idrîk etishgà yî’nàltirish îrqàli ulàrni î’zligini ànglàsh, shàõs sifàtidà kàmîl tîðishigà yîrdàm båràdigàn tushunchàlàr, milliy, umuminsîniy qàdriyatlàr ruhidà tàrbiyalàsh;
- î’quvchilàrgà tàriõ î’z millàti và î’zgà millàtlàrning siyîsiy, iqtisîdiy, màdàniy rivîjlànish qînuniyatlàrini izchil î’rgànish qurîli ekànligini ànglàtishdir.
Tàriõ fànining î’rgànish îbåkti õàlqlàrning î’tmishi, bàshàriyatning tàbiiy và ijtimîiiy (insîn - tàbiàt - jàmiyat) hàyîtini î’rgànishdàn ibîràt.
Ushbu îbåkt quyidàgilàrni î’z ichigà îlàdi.
Chunînchi:
- tàriõiy màkîn, tàriõiy dàvr, tàriõiy-ijtimîiy hàràkàt, uni hàràkàtgà kåltiruvchi kuchlàr: ijtimîiy guruh, tàbàqà, urug’, qàbilà, õàlq, millàtlàr và ulàrning tàràqqiyît bîsqichlàri;
- siyîsiy tàriõ, dàvlàtlàrning ðàydî bî’lishi và rivîjlànishi, etnîslàr tàriõi - qàbilà - urug’, õàlqning vujudgà kålishi, turmush tàrzi, î’lkà tàriõi.
Màktàb tàriõ kursining àsîsiy màzmuni Vàtàn và jàhîn tàriõidà î’z ifîdàsini tîðàdi.
Vàtàn tàriõi tàrkibidà î’lkà, shàhàr, tumàn, qishlîqlàr tàriõi, ya’ni î’lkàshunîslik muhim àhàmiyat kàsb etàdi.
Î’quv ðrådmåtining tàyanch î’quv råjàsidàgi î’rni
Umumiy î’rtà tà’lim dàvlàt stàndàrtini ishlàb chiqish uchun Î’zbåkistîn Råsðublikàsi Îliy Màjlisining 1Õ såssiyasidà qàbul qilingàn "Tà'lim tî’g’risidà"gi Qînun và "Kàdrlàr tàyyîrlàsh Milliy dàsturi" àsîs qilib îlindi.
Tàriõ umumiy î’rtà tà`lim màktàblàri (V-IX sinflàr) hàmdà àkàdåmik litsåy, kàsb-hunàr kîllåjlàridà (kåyingi bîsq’ichlàrdà) àsîsiy î’quv fàni sifàtidà î’qitilàdi.
Umumiy î’rtà tà'lim màktàblàrining V-IÕ sinflàridà Î’zbåkistîn và jàhîn tàriõining qàdimgi zàmînlàrdàn ÕÕ àsr bîshlàrigàchà bî’lgàn dàvri î’rgànilàdi.
Stàndàrtning màzmun yî’nàlishi
Tàriõ fànini î’rgànish îbåktigà yuqîridà bårilgàn tàvsifdàn kålib chiqqàn hîldà, màktàbdà tàriõ tà’limining quyidàgi àsîsiy yî’nàlishlàri bålgilànàdi:
- tàriõiy dàvr, tàriõdà yillàr hisîbi, tàqvimlàr và tàriõiy hîdisà hàmdà jàràyînlàrning (yil, àsr, mingyilliklàr) tàdrijiylik, izchillikdà sîdir bî’lishi;
- tàriõiy màkîn, tàriõiy vîqåàlàr sîdir bî’lgàn jîy, màkînni kî’rsàtuvchi õàritàlàr, màmlàkàt, àhîli, urug’, qàbilà, õàlqlàrning bir jîydàn ikkinchi jîygà kî’chishlàri, î’trîqlàshuvini àks ettiràdigàn õàritàlàr (ekîlîgik, siyîsiy, iqtisîdiy, hududiy và hàrbiy hàràkàtlàrgà dîir).
Tàriõiy-ijtimîiy hàràkàt:
à) tàriõiy dàvrlàrdà insîniyatning rivîjlànishi, î’shà dàvr ehtiyîjlàri, tàlàblàri, mànfààtlàri, dunyîqàràshi, hàyît shàrîiti và îdàmlàrning turmush tàrzi;
b) bàshàriyatning evîlyutsiya tàriõiy, tàbiiy shàrîitdà tàràqqiy etib rivîjlànishi, mîddiy hàyîti, måhnàt qurîllàri, ishlàb chiqàrish munîsàbàtlàri và kuchlàrining î’zgàrish dàràjàlàri, mulkiy munîsàbàtlàr, î’zàrî và tàshqi àlîqàlàri;
v) insîniyatning etnik rivîjlànishi (urug’, qàbilà, õàlq, millàt dàràjàsigà åtishi), bundà îddiylikdàn yuksàklikkà qàràb tàràqqiy etishi, ijtimîiy guruhlàr, tàbàqàlàr, sinflàrning vujudgà kålishi;
g) dàvlàtlàrning tàshkil tîðishi và ulàrning tàriõiy shàkllàri; Vàtànimiz và jàhîndàgi siyîsiy jàràyînlàr;
d) insînlàr và jàmiyat, dàvlàtlàràrî munîsàbàtlàr; insîn îngidàgi î’zgàrishlàr, tàriõiy vîqåàlàr, tàbiiy hîdisàlàrning bu jàràyîngà tà'siri;
å) Vàtàn và jàhîn tàriõi, õàlqlàr màdàniyati, iqtisîdiyîti, mà’nàviyati, qàdriyatlàrining ràvnàq tîðishi, ulàrning jàhîn màdàniyati rivîjidà tutgàn î’rni;
yî)tàriõdà õàlqàrî munîsàbàtlàr, tàshqi siyîsàt, milliy-îzîdlik kuràshlàri, bîsqinchilik urushlàri và ulàrning ijtimîiy îqibàtlàri.
Ànà shulàrdàn kålib chiqqàn hîldà, tàriõ fàni kînsåðsiyasi, dàsturlàri ishlàb chiqilishi, dàvlàt tà’lim stàndàrti màvzulàri và tàlàblàri àsîsidà tàriõiy hîdisàlàr, vîqåàlàr õrînîlîgik izchillikdà, àdîlàtli và õîlisînà î’z bàhîsini îlishi lîzim.
Stàndàrtning tuzilishi
Tàriõiy hîdisàlàr và vîqåàlàrni î’rgànishgà qî’yilgàn tàlàblàr (V-IÕ sinflàr) î’quvchilàrning yîshi, bilim sàviyasi, ruhiy õususiyatlàri, jismîniy rivîjlànishi dàràjàlàrigà mîs bî’lishi lîzim. Shungà muvîfiq tàrzdà î’quv fàni ikki yî’nàlishni tàshkil etishi zàrur:
Jàhîn tàriõi.
Î’zbåkistîn tàriõi.
Tàriõdàn hikîyalàr eng qàdimgi dàvrlàrdàn shu kunlàrgàchà bî’lgàn àyrim eðizîdik làvhàlàrni î’z ichigà îlàdi.
V sinfdà tàriõ fàn sifàtidà î’rgànilmày, qismàn tàriõiy tàsàvvur hàmdà eng sîddà tushunchàlàrni egàllàsh bilàn chåklànilàdi.
VI sinfdàn tàriõ î’quv fàni àsîsiy ðrådmåt sifàtidà î’rgànilàdi. VI-IX sinflàrdà dàvriy izchillik bilàn insîniyat ðàydî bî’lgàn eng qàdimgi dàvrdàn ÕÕ àsr bîshlàridà rî’y bårgàn vîqåà-hîdisàlàr, siyîsiy, iqtisîdiy, màdàniy jàràyînlàr tàriõi î’rgànilàdi. Eng yangi dàvr tàriõini î’rgànish umumtà'lim màktàblàri (V-IÕ sinflàr) vàzifàsigà kirmàydi. Uni izchillikdà î’rgànish î’rtà màõsus, kàsb-hunàr tà'limi î’quv yurtlàridà dàvîm ettirilàdi.
Kînsåðsiya, dàstur, dàrsliklàr yaràtishdà bu hîlàt qàt’iy inîbàtgà îlinàdi.
Tàriõ tà’limidà î’quvchilàr nimàni bilishlàri, nimàni mustàqil î’qib îlishlàri qàndày muàmmîlàrni î’rgànishlàri muhim àhàmiyatgà egà. Bu - dàvlàt tà’lim stàndàrtidà tàlàb etilgàn bilim kî’nikmàlàrning minimàl dàràjàsini egàllàsh dåmàkdir.
Î’quvchilàr tàriõiy hîdisàlàrning màzmunini bilishdàn tàshqàri, tàriõiy vîqåàlàrni bir-biri bilàn tàqqîslày îlishlàri, mustàqil fikr yuritib, ulàrgà bàhî bårishlàri, vîqåàlàr mîhiyatini tushuntirà îlishlàri, yîzmà ifîdàlày îlishlàri zàrur. Birinchi dàràjàli vîqåàlàrdàn ikkinchi dàràjàlisini fàrqlày îlishlàri, ulàrni ijtimîiy tàhlil qilib, õulîsàlàr chiqàrà îlishlàri zàrur.
Àyniqsà, î’quvchilàr uygà bårilgàn tîðshiriqlàrni bàjàrishdà îddiydàn muràkkàbgà, àyrim elåmåntlàr, tushunchàlàrgà qàytib ishlàsh màlàkàsini egàllàshlàri màqsàdgà muvîfiqdir. Dàrslik, õàrità và diàgràmmàlàr bilàn ishlàsh kî’nikmàlàrini hîsil qilishlàri zàrur.
Tàriõ kursining dàstlàbki tàyanchi bilimlàr màjmuidir. Tàyanch bilimlàr dàvr, yil, àsr, milîddàn àvvàlgi kåchmish vîqåàlàrni izchil î’rgànishdàn bîshlànàdi. Hîdisàlàrni shàrqlàsh õulîsàlàr chiqàrishdà quyidàn yuqîrigà qàràb rivîjlànish jàràyîni kî’zgà tàshlànàdi. Vàtàn và jàhîn tàriõidàn eng qàdimgi îdàmlàr hàyîti, ulàr yashàgàn dàstlàbki màkînlàrni bilish, î’rgànishdà õàritàlàrdàn hàm fîydàlànilàdi.
Tàriõ
Qàdimgi dàvr. 6- sinf
Milîddàn àvvàlgi dàvrlàr bî’yichà yil hisîbini bilish, õrînîlîgik jàdvàllàr tuzish kî’nikmàsini hîsil qilish.
Qàdimgi îdàmlàrning gåîgràfik-hududiy jîylàshuvi và ulàrning ilk màshg’ulîtlàri, tàbiàt bilàn munîsàbàtlàri.
Insîniyatning kålib chiqishi hàqidàgi turli õil qàràshlàr.
Qàdimgi îdàmlàrning måhnàt qurîllàri, turmush tàrzi, îvchilik, chîrvàchilik, dåhqînchilik màshg’ulîtlàri, urug’ jàmîàlàri, qàbilàlàr hàqidà tushunchàlàr.
Tångsizlikning vujudgà kålishi.
Din, sàn’àtning vujudgà kålishi.
Qàdimgi Shàrq õàritàsi.
Qàdimgi Misr, Ikki dàryî îràlig’i, Shàrqiy Î’rtà dångiz bî’yi dàvlàtlàri.
Qàdimgi dàvr sivilizàtsiyasi, Hindistîn, Õitîy, Qàdimgi Yunînistîn, Qàdimgi Rim tàràqqiyîti. Bu dàvlàtlàrning qàdimgi dàvr tàràqqiyît î’chîqlàri bî’lgànligi. Dàvlàtlàr jîylàshuvi, gåîgràfik tàriõiy hîlàti. Àhîlisi, turmush tàrzi, mà’nàviy hàyîti, màdàniyati.
Õî’jàlik õususiyatlàri, turlàri. Qàdimgi ilk quldîrlik. Dàvlàtlàrning tàshkil tîðishi và sinflàrning yuzàgà kålishi. Dàvlàt shàkllàri.
Siyîsiy hàyîtning î’zigà õîs rivîjlànish õususiyatlàri.
Fir’àvn và hukmdîrlàr siyîsàti.
Àfinà quldîrlik dåmîkràtiyasi. Sðàrtà dàvlàti. Rim råsðublikàsi và imðåriyasi.
Àfsînàlàrdà dunyî và uning yaràtilishi, tàsàvvurlàr, màdàniy hàyît, yîzuv, màktàb, tàbiiy và ijtimîiy fànlàr, ilmiy bilimlàr hàqidà tushunchàlàr. Miõõàt, isrîil yîzuvlàri, tåàtr, hàykàltàrîshlik, må’mîrchilik, nîtiqlik sàn’àti, qàdimgi dunyî îlimlàri, yîzuvchilàri, tàriõchilàri.
Qàdimgi dàvlàtlàr và õàlqlàrning siyîsiy, sàvdî, màdàniy àlîqàlàri.
Urushlàr: fir’àvnlàr, hukmdîrlàr yurishlàri. Îssuriya dàvlàti. Yunînistîn-Erîn urushlàri. Màkådîniyalik Àlåksàndr yurishlàri. Rim hukmdîrlàri îlib bîrgàn urushlàr hàqidà umumiy tushunchàlàr.
Qàdimgi dàvr õàritàsi. Qàdimgi dàvrdà Î’rtà Îsiyîning tàbiiy shàrîiti. Hududdà eng qàdimgi hàyît izlàri. Eng qàdimgi insîn mànzillàri, ibtidîiy îdàm, måhnàt màshg’ulîtlàri, ibtidîiy îdàmlàrning ehtiqîdlàri, urug’chilik jàmîàsi. Måzîlit và nåîlit dàvri måhnàt qurîllàrining tàkîmillàshuvi, õî’jàlik sîhàlàridàgi î’zgàrishlàr.
Dåhqînchilik, chîrvàchilik, bàliqchilik, sàn’àt và din.
Brînzà dàvrigà õîs àsîsiy bålgilàr.
Ðàtriàrõàt - îtà urug’i.
Brînzà dàvri màkînlàri, mànzilgîhlàr. Õî’jàlikning nisbàtàn rivîjlànishi, måhnàt tàqsimîti. Hunàrmàndchilikning vujudgà kålishi.
Hududdà dàvlàtchilikning vujudgà kålishi.
Tåmir àsrigà î’tilishi. Sug’îrmà dåhqînchilik, sug’îrmà dåhqînchilik mànzilgîhlàri.
Õîràzm, Bàqtriya, Sî’g’d dàvlàtlàri. Sîhlàr, màssàgåtlàr jîylàshgàn jug’rîfiy hudud. Eng qàdimgi shàhàrlàr, qàl’àlàr, qî’rg’înlàr.
"Àvåstî", màdàniyatining rivîjlànishi.
Eng qàdimgi dàvrdà î’lkà hàyîti, Î’rtà Îsiyî õàlqlàrining qàdimgi fîrs và yunîn bîsqinchilàrigà qàrshi kuràshi.
Tî’màris, Shirîq jàsîràtlàri. Dîrî hukmrînligigà qàrshi qî’zg’îlînlàr. Àhmîniylàr zulmining tugàshi.
Màkådîniyalik Àlåksàndr (Iskàndàr Zulqàrnàyn) bîsqini.
Sðitàmån jàsîràti và mustàqillik uchun kuràshi (mil.àv.IV àsr).
Yunîn-Bàqtriya dàvlàtining tàshkil tîðishi. Õî’jàlik màdàniyati, õàlqàrî àlîqàlàr, shàhàr hàyîti. Qàng’ và Dàvîn dàvlàti. Õîràzm dàvlàti õî’jàligi, màdàniyati. Kushîn dàvlàti. Dàvlàt bîshqàruvi, õî’jàlik, ichki và tàshqi sàvdî. Shàhàr màdàniyati, diniy tàsàvvurlàr. Kushîn dàvlàti tànàzzuli.
Buyuk Iðàk yî’li, uning jàhîn siyîsiy, iqtisîdiy và màdàniy àlîqàlàrini rivîjlàntirishdàgi î’rni.
6-sinf “Tarix” fanidan o’quvchilar egallashi lozim bo’lgan BKM elementlari:
Bilim:
- Qadimgi davrning o’ziga xos xususiyatlari haqida bilimga ega bo’lish;
- tàriõiy vîqåàlàrning sàbàb và îqibàtlàrini tàhlil qilishdà õàritàdàn fîydàlànà îlish;
- tarixni davrlashtirsh haqida bilimga ega bo’lish;
- Eng qadimgi odamlarning rivojlanish bosqichlari haqida bilimga ega bo’lish;
- Ilk sivilizatsiyalarning vujudga kelishi haqida bilimga ega bo’lish
- Qadimgi Sharq va O’rta Osiyoda tashkil topgan ilk davlatlar haqida bilimga ega bo’lish;
- diniy e`tiqîdlàr và ulàrning ðàydî bî’lish sàbàblàrini bilish.
- Qadimgi Misr madaniyati haqida bilimga ega bo’lish;
- Qadimgi Mesopotamiya madaniyati haqida ma’lumotga ega bo’lish;
- Qadimgi Hindiston va Xitoy madaniyati haqida bilimga ega bo’lish;
- Ahamoniylar davlati haqida bilimga ega bo’lish;
- O’zbekiston hududida tashkil topgan ilk davlatlar haqida bilimga ega bo’lish;
- Ilk diniy tasavvurlar haqida bilimga ega bo’lish.;
- Qadimgi Yunoniston madaniyati haqida bilimga ega bo’lish;
- Buyuk Ipak yolidagi savdo-sotiq haqida bilimga ega bo’lish;
- Qadimgi Rim madaniyati haqida bilimga ega bo’lish;
Ko’nikma:
- Qadimgi davrda Î’rtà Îsiyîdà sîdir bî’lgàn vîqåàlàr, jàràyînlàrni jàhîn tàriõining qadimgi dàvri bilàn tàqqîslàsh;
- tàriõiy vîqåàlàrning sàbàblàri và îqibàtlàrini tàhlil qilishdà õàritàlàrdàn fîydàlàna olish;
- màmlàkàtimiz hududida tashkil topgan ilk davlat uyushmalari hududlarini nîmlàrini bilish;
- dàrslik màtni, hujjàtlàr, kî’rgàzmàli qurîllàr bilàn mustàqil ishlày îlish;
- tàriõiy vîqåà và hîdisàlàrni umumlàshtirish, ulàrni hîzirgi kun bilàn bîg’lày îlish;
tàriõiy vîqåàlàrni àks ettiruvchi jàdvàllàr tuzà îlish;
- bîshqà î’quvchilàrning jàvîblàrini îg’zàki tàhlil qilish.
- arõåîlîgiya, àntrîðîlîgiya, etnîgràfiya và numizmàtikà tushunchàlàrini fàrqlày îlish;
- mîddiy và mà’nàviy màdàniyatni bir biridàn fàrqlày îlish, ulàrni tàriõ fànidàgi àhàmiyatini àniqlàsh;
Malaka:
- tàriõiy hîdisàlàrni ulàrning mîhiyati và sàbàblàrini tàhlil etish hàmdà umumlàshtirà îlish;
- tàriõiy vîqåàning sîdir bî’lish sàbàblàri và îqibàtlàri hàqidà dàrslik màtni yîki î’qituvchining hikîyasigà àsîslàngàn hîldà hikoya tuza olish;
- dàrslik và hujjàtlàr màtni, kî’rgàzmàli qurîllàr, î’qituvchining tushuntirishi àsîsidà tàriõiy hîdisàlàrgà, àtîqli àrbîblàr fàîliyati và shàõsigà, màdàniy yîdgîrliklàrigà tà’rif bårish;
- xàrità, kî’rgàzmàli qurîllàr bilàn mustàqil ishlày îlish, tàriõiy vîqåàlàr yuzàsidàn mustàqil mulîhàzà yurità îlish, bàyîn qilà îlish, munîzàrà và bàhslàrdà fàîl ishtirîk età îlish;
- Jàhîn tàriõi và Î’zbåkistîn tàriõi vîqåàlàri àsîsidà sîlishtirmà jàdvàllàr tuzà îlish
.gif){kind=small}
