ΑZBÅKISTÎN RÅSPUBLIKÀSI
ÕÀLQ TÀ’LIMI VÀZIRLIGI
RÅSPUBLIKÀ TÀ’LIM MÀRKÀZI
Tàsviriy sà’nàt fànidàn yangi tàhrirdàgi Dàvlàt tà’lim stàndàrti
(6- sinf)
Tîshkånt – 2006
Muallif: A. Sulaymonov Q. Niyoziy nomli O‘z. PFITI p.f.n.
“Tasviriy san’at va chizmachilik”
ilmiy – metodik kengash raisi: A. Sulaymonov Q. Niyoziy nomli
O‘z. PFITI p.f.n.
DÀVLÀT TÀ’LIM STÀNDÀRTI
Y – YII sinflàr
- tàsviriy sàn’àtning kishilàr hàyîtidàgi àhàmiyatini tàsàvvur qilish;
- tàsviriy, dåkîràtiv - àmàliy, må’mîrlik sàn’àtidà ishlàtilàdigàn àsîsiy àtàmà và tushunchàlàrni hàmdà ulàrning mà’nîsini bilish;
- miniàtyurà sàn’àti hàqidà umumiy mà’lumîtgà egà bî‘lish;
- tàsviriy sàn’àtning nàzàriy àsîslàrini bilish và ulàrgà àmàldà riîya qilà îlish;
- tàsviriy sàn’àt àsàrlàrining ifîdàlilik vîsitàlàri ( chiziq, siluet, ràng, ritm, simmåtriya, àssimmåtriya, kîmpîzitsiya) ni bilish và ulàrni àmàldà qî‘llày îlish;
- tàsviriy sàn’àtning àsîsiy tur và jànrlàrini bilish;
- î‘zbåk õàlq àmàliy sàn’àtining turlàri và ulàrning màshhur ustàlàrini bilish;
- tàsviriy sàn’àtdà ijîd qiluvchi eng màshhur î‘zbåk và chåt el ràssîmlàrining hàyîti và ijîdini, ulàrning àyrim àsàrlàrini bilish;
- Αzbåkistîn và chåt el màmlàkàtlàrining eng màshhur må’mîrchilik àsàrlàrini bilish;
- 15-20 ràng nîmlàrini àytà îlish;
- tàsviriy và àmàliy sàn’àt àsàrlàrini erkin î‘qiy îlish;
- nàqshlàr bilàn bîg‘liq bàdiiy båzàk ishlàrini erkin bàjàrà îlish;
- qush, hàyvîn, îdàmni àsligà î‘õshàtib ràsmi và hàykàlini tàsvirlày îlish;
- ràsm, nàqsh, hàykàl qurish-yasàsh ishlàrini bàjàrgàndà turli màtåriàl và uslublàrdàn fîydàlànà îlish;
- àfsînàviy màvzulàrdà ràsm và hàykàllàr ishlàgàndà ulàrni fàntàziya àsîsidà tàsvirlày îlish;
- tàsvirlàr ishlàgàndà î‘zbåk sàn’àtining milliy-bàdiiy àn’ànàlàridàn màqsàdgà muvîfiq fîydàlànà îlish;
- tàsviriy ishlàrni bàjàrgàndà tåõnikà õàvfsizligi và gigiyånà qîidàlàrigà riîya qilà îlish;
Dàvlàt tà’lim stàndàrtigà shàrh
Tà’limning màqsàd và vàzifàlàri.
Tàsviriy sàn’àt î‘quv prådmåtining màqsàdi î‘quvchilàrdà mà’nàviy màdàniyatning àjràlmàs qismi hisîblàngàn bàdiiy màdàniyatni, tàsviriy sàvîdõînlikni shàkllàntirishdàn ibîràt.
Tàsviriy sàn’àt prådmåtining vàzifàlàrigà quyidàgilàr kiràdi:
- bîrliqdàgi và sàn’àtdàgi gî‘zàlliklàrni kî‘rà bilish, idrîk etish và qàdrlàshgà î‘rgàtish;
- bàdiiy- ijîdiy qîbiliyatni î‘stirish;
- tàsviriy sàn’àtning qînun-qîidàlàrining îddiy nàzàriy àsîslàrini î‘rgàtish;
- tàsviriy màlàkà ( ràsm ishlàsh, hàykàl yasàsh, bàdiiy qurish-yasàsh v.b.) làrni rivîjlàntirish;
- eståtik và bàdiiy didni î‘stirish;
- bîlàlàrning bàdiiy fikr dîiràsini kångàytirish;
- bîlàlàrgà tàsviriy, àmàliy và må’mîrlik sàn’àti yuzàsidàn àsîsiy tushunchàlàr bårish (sàn’àtning turlàri, jànrlàri, îqimlàr, àtàmà và ibîràlàr v. b.).
- sàn’àtgà qiziqishni î‘stirish và ungà nisbàtàn muhàbbàtni tàrbiyalàsh;
- tàsviriy, àmàliy sàn’àt àsàrlàrini bàdiiy idrîk etishni và undàn eståtik zàvqlànish hissini tàrbiyalàsh.
- bîlàlàrdà bàdiiy kàsb-hunàrlàr hàqidà tàsàvvurlàrni shàkllàntirish.
VI sinf.
Sàn’àtshunîslik àsîslàri
- Αrtà àsrlàr sàn’àti. Sàn’àtdàgi usul và yî‘nàlishlàr (musulmîn sàn’àti, må’mîrlikdà rîmàn, gîtikà usullàri);
- Shàrq må’mîrligidàgi shàkl và usullàr (påshtîq, gumbàz, minîrà);
- Shàrq miniàtyurà sàn’àti: Αrtà Îsiyî, Hindistîn, Erîn, Àràbistîn, Turkiya miniàtyurà màktàblàri;
- Shàrq miniàtyurà sàn’àtidà umumiylik và î‘zigà õîslik;
- miniàtyuràdà sintåtik jàràyînlàr (syujåtli kîmpîzitsiyalàr, nàqqîshlik, õàttîtlik và b.);
- miniàtyurà màrkàzlàri(Buõîrî, Hirît, Tàbriz và bîshqàlàr);
- Shàrq miniàtyurà sàn’àtidà umumiylik và î‘zigà õîslik;
- miniàtyuràdà sintåtik jàràyînlàr (syujåtli kîmpîzitsiyalàr, nàqqîshlik, hàttîtlik và b.);
- Shàrq miniàtyurà sàn’àtining yirik nàmîyîndàlàri (Miràk Nàqqîsh, Kàmîliddin Båhzîd, Murîd Muhàmmàd Sàmàrqàndiy);
- Αzbåkistîn zàmînàviy miniàtyurà sàn’àti. Αzbåk miniàtyuràchi ràssîmlàri (Sh.Muhàmmàdjînîv, N.Õîlmàtîv, H.Nàzirîv, À.Tursunîv, Sh.Shîyîqubîv và b.);
- miniàtyurà sàn’àti nàmunàlàri (Dåhlàviy, Firdàvsiy, Nizîmiy, Nàvîiy, Bîbur, Shàrîfutdin àli Yazdiy àsàrlàri misîlidà), ulàr sàqlànàdigàn yirik muzåylàr (Nyu-Yîrk –Måtrîpîlitån muzåyi, Pàrij –Frànsiya milliy kutubõînàsi, Lîndîn – Britàniya muzåyi, Sànkt-Påtårburg – Ermitàj, Hindistîn, Turkiya muzåy và kutubõînàlàri, Toshkent Sharqshunoslik kutubxonasi và h.z.);
- dàstgîh ràngtàsviri, uning turlàri, ijîdkîrlàri, ràssîmning kàrtinà yaràtish jàràyîni;
- tàsviriy sàn’àtdà buyuk siymîlàr tàsviri (M.Nàbiyåv, Àmir Tåmur, Båruniy, Bîbur, Ibn Sinî pîrtråtlàri; I.Jàbbîrîv – Àmir Tåmur hàykàli, Tîshkånt, Sàmàrqànd, À.Ikrîmîv – Mirzî Ulug‘båk; T.Quryîzîv – Jàlîliddin Màngubårdi; J.Umàrbåkîv – Àlishår Nàvîiy và Husàyn Bîyqàrî yîshligi; Î.Qîzîqîv – Kàmîliddin Båhzîd);
- Uyg‘înish dàvri Yevrîpà tàsviriy sàn’àti (Låînàrdî dà Vinchi, Ràfàel, Mikålànjålî, À.Dyurår và b.);
- XIX àsr îõiri ÕÕ àsr bîshlàri rus tàsviriy sàn’àti (Trîpinin, Bryullîv, Shishkin, Låvitàn, Vàsilåv, Kuinji, Sàvràsîv, Råpin, Sårîv, Surikîv và b.);
- Αzbåkistîn tàsviriy sàn’àti (Tànsiqbîyåv, Kàràõîn, Timurîv, Qî‘zibîyåv, Àhmådîv, Nàbiyåv, Àõmàrîv, Umàrbåkîv, Jàlîlîv, Ikrîmjînîv và b.);
- hàykàltàrîshlik turlàri (dàstgîh, màhîbàtli và dåkîràtiv hàykàltàrîshlik).
Tàsviriy fàîliyat (nàturàgà qàràb tàsvirlàsh).
- nàtyurmîrt î‘quv mîdåli (nàturà) sifàtidà, uning kîmpîzitsiyasi, tàsviriy vîsitàlàri;
- buyumlàrni (nàturàni) tàsvirlàshgà ijîdiy yîndîshish, ungà bàdiiy tàlqin bårish, shàõsiy munîsàbàtlàrni bàdiiy îbràzlàr vîsitàsidà àks ettirish;
- nàturàni tàsvirlàshdà tàsviriy fàîliyatning bîsqichlàri (qîràlàmà ishlàsh, uning kînstruktiv và fàzîviy hîlàtini àniqlàsh, kîmpànîvkà, ràng yåchimi, uning tî‘yingànlik dàràjàsi, tuslàri, yîrug‘-sîya imkîniyatlàrining hàjmini såzdirishdàgi àhàmiyati, ràngdà (qàlàmdà) nàturàni umumlàshtirish;
- turli màvzulàrdàgi nàturàlàrni (pîrtråt, nàtyurmîrt, mànzàrà) hàr õil tàsviriy vîsitàlàr (ràngtàsvir, gràfikà, hàykàltàrîshlik)dà ishlàsh.
Kîmpîzitsiîn fàîliyat:
- î‘rtà muràkkàblikdà hàjmdîr hàykàl ishlàsh (îdàm gàvdàsi, uning tuzilishi, qismlàri nisbàtlàri, ishlàsh õususiyatlàri; îdàm gàvdàsining hàràkàtdàgi va harakatsiz måhnàt, spîrt màvzulàri) hîlàtlàridà muvîzànàt, tàyanch nuqtàsi;
- hàykàltàrîshlik kîmpîzitsiyasidà hàràkàtdàgi va harakatsiz gàvdà (îdàm, hàyvîn, pàrràndà)ni tàsvirlàshdà kàrkàslàrdàn fîydàlànish;
- màzmunli, muàyyan hîlàt (yîmg‘ir, qîr, quyîsh, shàmîl, tîng, îqshîm)dàgi tàbiàt mànzàràsini õîtiràdàn yîki tàsàvvurdàn ishlàsh;
- tàriõiy màvzulàrdà, fîlklîr àsàrlàri, õàlq dîstînlàri àsîsidà bàtàl yîki pîrtråt jànrlàridà ishlàsh (Shîhnîmà, Àlpîmish, Gî‘rî‘g‘li, Rustàmõîn, Kuntug‘mish và bîshqà mànbàlàr);
- muàyyan màvzu bî‘yichà mustàqil syujåtli kîmpîzitsiya yaràtish;
- kîmpîzitsiya yåchimini «Ijîdiy izlànish» måtîdi àsîsidà tîpish (qîràlàmà, eskizlàr ishlàsh, ulàrni tàhlil etish và umumlàshtirish).
VI sinf
Bilimlàr:
- àtrîf-muhitdàgi (intåryårdàgi, mànzàràdàgi và h.k.) gî‘zàllikni kî‘rà îlish, uni bàhîlàsh và shàrhlày îlish;
- ràssîmlàrning, àmàliy sàn’àt ustàlàri và må’mîrlàrning ijîdiy fàîliyatlàri, sàn’àt àsàrlàrining ijtimîiy mîhiyatini tî‘g‘ri ànglày bilish;
- turli jànrlàrdàgi sàn’àt àsàrlàrining yaràtilish tåõnikàsini àjràtà îlish và ulàrni tàhlil età bilish;
- ràssîmlàr, ulàrning àsàrlàrini îg‘zàki yîki yîzmà nutqdà shàrhlày bilish;
- î‘rtà àsrlàr sàn’àti, uning uslub và yî‘nàlishlàrini bilish;
- Shàrq sàn’àti, Shàrq miniàtyurà sàn’àtining tàriõi, ulàrning tàsviriy-ifîdàviy usullàrining î‘zigà õîs õususiyatlàri;
- miniàtyuràdàgi ràssîmlàr, ulàrning àsàrlàrini bilish;
- dàstgîh àsàrlàri, syujåtli kàrtinàlàrning yaràtilish jàràyîni, hàykàltàrîshlik turlàri (dàstgîh, mînumåntàl, hiyîbîn uchun ishlànàdigàn hàykàl) hàqidà tàsàvvurgà egà bî‘lish;
- jàhîn và Αzbåkistînning mîhir ràssîmlàri, hàykàltàrîshlàri, ulàrning hàyîti, ijîdi, àsàrlàrini bilish.
Ko’nikmàlàr;
- atrîf muhitdàgi go’zàllik hàqidàgi bilimlàrini o’z fàîliyatigà tàtbiq età îlish;
- tàsviriy àmàliy sàn’àt và må’mîrlik sàn’àtining ijtimîiy õususiyatlàridàn àmàliy jihàtdàn fîydàlànà bilish;
- o’z tàsviriy-ijîdiy o’quv fàîliyatidà tàsviriy sàn’àt àshyolàri, bàdiiy màtåriàllàr và tàsvirlàsh tåõnikàsini àmàliy jihàtdàn qo’llày îlish;
- tàsviriy sàn’àtdàn o’quv fàîliyatidà milliy và shàrq sàn’àti àn’ànàlàrini sintåtik tàrzdà qo’llày bilish;
- tàsviriy fàîliyat uchun qo’shimchà màtåriàllàrning àmàliy àsîslàrini råàl hàyotdà ko’rà bilish và ulàrdàn fîydàlànà îlish;
Màlàkàlàr:
- tàsvirlànàyîtgàn buyumlàr guruhi (nàtyurmîrt)ni plàstik yaõlitlikdà ifîdàlàsh;
- hàykàltàrîshlikdà îdàm và hàyvînlàrni îbràzli tàsvirlàsh, undà îb’yåktning î‘zigà õîs õususiyatlàri, õàràktåri, nisbàtlàrini tî‘g‘ri tàlqin etish;
- miniàtyurà sàn’àti usulidà ràsm (illyustràtsiya) ishlày îlish;
- kîmpîzisiya yaràtishdà eskiz vàriàntlàrini ishlàsh và ulàrni umumlàshtirà îlish;
- î‘z «àsàri» uchun màtåriàl tî‘plàsh và ulàrdàn tàsviriy fàîliyatdà fîydàlànà îlish;
- tàsviriy fàîliyatdà shàõsiy gigiyånà và tåõnikà hàvfsizligi qîidàlàrigà àmàl qilish.
.gif){kind=small}
