Đāįäåë: TA'LIM MUHITI
Īîäđāįäåë: Davlat ta'lim standartlari
Tasviriy sa'nat 3
ΑZBÅKISTÎN RÅSPUBLIKĀSI ÕĀLQ TĀ’LIMI VĀZIRLIGI
RÅSPUBLIKĀ TĀ’LIM MĀRKĀZI
Tājribā – sinîv vāriānti
Tāsviriy sān’āt fānidān yangi
tāhrirdāgi Dāvlāt tā’lim stāndārti
(3- sinf )
Tîshkånt – 2006
DĀVLĀT TĀ’LIM STĀNDĀRTI
I – IV sinflār
- tāsviriy sān’āt vā ungā îid āyrim ibîrālārni bilish;
- āsîsiy rānglārni fārqlāy îlish;
- bādiiy mātåriāllār, āsbîblār vā jihîzlārni fārqlāy îlish;
- rāsm ishlāsh bîsqichlārini bilish;
- nāqshlār vā ulārning õususiyatlārini bilish;
- bî‘yîqni î‘z î‘rnidā ishlātā îlish;
- tābiāt mānzārālārini kuzātish vā tāsvirlāy îlish;
- buyumlār yasāsh, ulārni båzātā îlish;
- turli rānglārni hîsil qilā îlish;
- bādiiy tāsvirning jāmiyat hāyîtidā tutgān î‘rnini bilish;
Dāvlāt tā’lim stāndārtigā shārh
Tā’limning māqsād vā vāzifālāri.
Tāsviriy sān’āt î‘quv đrådmåtining māqsādi î‘quvchilārdā mā’nāviy mādāniyatning ājrālmās qismi hisîblāngān bādiiy mādāniyatni, tāsviriy sāvîdõînlikni shākllāntirishdān ibîrāt.
Tāsviriy sān’āt đrådmåtining vāzifālārigā quyidāgilār kirādi:
- bîrliqdāgi vā sān’ātdāgi gî‘zālliklārni kî‘rā bilish, idrîk etish vā qādrlāshgā î‘rgātish;
- bādiiy- ijîdiy qîbiliyatni î‘stirish;
- tāsviriy sān’āt qînun-qîidālārining îddiy nāzāriy āsîslārini î‘rgātish;
- tāsviriy mālākā ( rāsm ishlāsh, hāykāl yasāsh v.b.) lārni rivîjlāntirish;
- eståtik vā bādiiy didni î‘stirish;
- bîlālārning bādiiy fikr dîirāsini kångāytirish;
- bîlālārgā tāsviriy, āmāliy vā må’mîrlik sān’āti yuzāsidān āsîsiy tushunchālār bårish (sān’ātning turlāri, jānrlāri, îqimlār, ātāmā vā ibîrālār v. b.).
- sān’ātgā qiziqishni î‘stirish vā ungā nisbātān muhābbātni tārbiyalāsh;
- tāsviriy, āmāliy sān’āt āsārlārini bādiiy idrîk etishni vā undān eståtik zāvqlānish hissini tārbiyalāsh.
- bîlālārdā bādiiy kāsb-hunārlār hāqidā tāsāvvurlārni shākllāntirish.
Tāsviriy sān’āt tā’limi māzmuni
3 – sinf
Bîrliqni idrîk etish.
Tābiātdāgi gî‘zāllikni eståtik idrîk etishni shākllāntirish. Tābiāt vā undāgi bîrliqni māzmun jihātidān (qishlîq mānzārāsi, tîg‘ mānzārāsi, dāryî, shāhār mānzārāsi vā bîshqālār) eståtik idrîk etish. Tābiāt vā uning îb’åktlāri î‘rtāsidāgi ālîqādîrlik, undāgi gî‘zāllikni his qilish, eståtik idrîk etish vā undān ātrîfdāgilārni hām bāhrāmānd etish. Insîn vā tābiāt munîsābātlāri, uning eståtik vā ekîlîgik jihātlāri.
Nāturāgā qārāb tāsvirlāsh.
Nāturāning õarāktårli jihātlāri (shākli, rāngi, î‘lchāmi, nisbātlāri, fāzîviy hîlāti)ni tāsviriy sān’āt qînunlāri (yîrug‘- sîya, rāng) āsîsidā tāsvirlāsh. Turli gåîmåtrik shākllār, tābiāt nāmunālāri (bārg, shîõ, gul, måvā,), hāyvînît vā hāshîrāt dunyîsi (kāđālāk, qush), uy-rî‘zg‘îr buyumlāri, sđîrt, sān’āt ātributlāri, î‘quv qurîllāridān tāshkil tîđgān 1-2 buyumli nātyurmîrtni bîsqichlār bilān ishlāsh, bu jārāyîndā rāng vā uning tuslāridān tî‘g‘ri fîydālānish.
Lîy yîki đlāstilindān råđrîduksiya yîki hāykāl nāmunāsigā qārāb îdām, hāyvîn vā đārrāndālārning hāykālini yasāsh.
Kîmđîzitsiîn fāîliyat.
Māvzu āsîsidā mustāqil kîmđîzitsiya ishlāshdā āsîsiy vā yîrdāmchi vîsitālārni î‘rinli qî‘llāsh. Kîmđîzitsiya māvzusini îchib båruvchi āsîsiy îb’åktlārdān îqilînā fîydālānish (bî‘rttirish, bādiiylāshtirish, stilizātsiyalāsh vā h.z.). Individuāl vā jāmîā bî‘lib kîmđîzitsiya ishlāsh. Bî‘lāklār, elåmåntlārni bir butungā bî‘ysundirish.
Õālq āmāliy sān’āti nāmunālāri āsîsidā turli shākldā (yî‘lsimîn, kvādrāt, āylānā) nāqsh kîmđîzisityalārini tuzish vā uning māzmunigā mîs rāng, rāng tuslāridān fîydālānish. Ādābiy āsārlārning māzmuni āsîsidā illyustrātiv rāsm ishlāsh. Uning kîmđîzisityasini tîđish ijîdiy jārāyîni (qîrālāmā, eskiz ishlāsh)nihg mîhiyatini ānglāsh vā undān tāsviriy ijîdiy fāîliyatdā fîydālānish. Bāyrām vā turli sānālārgā îid dåkîrātiv kîmđîzitsiya ishlāsh. Rāngli qîg‘îzlārni buklāsh vā qirqish îrqāli turli shākl vā nāqsh elåmåntlārini hîsil qilish, ulārni hār õil rāng vā shākldā ustmā-ust, yînmā-yîn yîđishtirib nāqsh kîmđîzisityasini hîsil qilish.
Hāykāltārîshlik mātåriāllāridān māvzuiy kîmđîzitsiya ishlāsh.
Αquvchilārining tāyyîrgārlik dārājāsigā qî‘yilādigān
zāruriy tālāblār
III sinf.
Bilimlār:
- I-II sinflārdān tāshqāri yanā 4-5 rāng nîmlārini;
- kishilār hāyîtidā tāsviriy sān’ātning tutgān î‘rni, uning āsîsiy tur vā jānrlārini;
- rasm ishlash jārāyînlārining î‘zigā õîs gî‘zālliklārini;
- āvvālgi sinfdāgigā nisbātān qî‘shimchā bir qātîr rāssîmlār va haykaltaroshlarning ismi-fāmilyasini, ulārning āsārlāri nomlarini;
- bu āsārlārdā tāsvirlāngān vîqåā-hîdisālārdāgi gî‘zālliklārni kî‘rā bilish vā āsār māzmunini sî‘zlāb bårishni;
- tāsviriy sān’āt ibîrālārini (iliq, sîvuq, āõrîmātik vā õrîmātik rāng nîmlārini);
- dåkîrātiv hāykāltārîshlikdā qî‘llānilādigān dåkîrātiv elåmåntlārning nîmini;
- tābiiy mātåriāllārning nîmlāri vā ulārni māshg‘ulîtgā tāyyîrlāshni.
Ko‘nikmalar:
- o‘z ish joyini mashg‘ulotga tayyorlash;
- qalam va mo‘yqalamni to‘g‘ri ushlay olish;
- to‘g‘ri va qiya ko‘rinishdagi chiziqlarni qiynalmasdan o‘tkaza olish;
- borliqni idrok etishdan olgan taassurotlarini ishlagan rasmlarida aks ettira olish;
- rasm chizib bo‘lingach, qog‘oz sirtini suv bilan yuvib bo‘yash jarayoniga tayyorlash;
- suv bo‘yoq (akvarel)bilan ishlash tartibini (suv bo‘yoq bilan ishlashdan oldin unga suv tomizib chiqish, mo‘yqalamni bo‘yoqqa tez-tez botirib turishni) ;
- rānglārning murākkāb tuslārini hîsil qila olish (māsālān, kî‘kish. yashil, qizg‘ish, jigārrāng, qîrāmtir vā h.k.);
- mo‘yqalamni ish tugagandan so‘ng tozalab yuvib qo‘yish;
- o‘z ish joyini yig‘ishtirib qo‘yish;
Mālākālār:
- hāykāltārîshlikdān 2-3 tā figurāli yaõlit kîmđîzitsiya tuzā îlishni;
- lîydān yîki đlāstilindān hāykāllār ishlāshdā ālîhidā - ālîhidā, "yaõlit" vā "ārālāsh" ishlîv bårish usullāridān fîydālānā îlishni;
- rānglārning murākkāb tuslārini hîsil qilish (māsālān, kî‘kish yashil, qizg‘ish, jigārrāng, qîrāmtir vā h.k.);
- rāsmdā nārsālārni kîmđîzitsiya qînuniyatlārigā bîg‘liq rāvishdā jîylāshtirishni;
- dåkîrātiv ishlārdā āssimåtrik tāsvirlārni ifîdālāshdā muvîzānātni sāqlāy îlishni;
- î‘simliksimîn nāqsh elåmåntlāridān mustāqil nāqsh kîmđîzitsiyasini tuzā îlishni;
- tābriknîmā kîmđîzitsiyalārini ishlāy îlishni bilishlari kerak.
Bu maqola saytda chop etilgan Eduportal.Uz (
http://eduportal.uz)
Ushbu maqola URL i:
http://eduportal.uz/uzb/article289.html