Ðàçäåë: Matematika
Matematika
ΑZBÅKISTÎN RÅSÐUBLIKÀSI ÕÀLQ TÀ’LIMI VÀZIRLIGI
RÅSÐUBLIKÀ TA’LIM MARKAZI
MATEMATIKA FANIDÀN DÀVLÀT TÀ’LIM STÀNDÀRTI
(6-SINF)
TÎSHKÅNT – 2006
Î`quvchilàr 6 – sinf matematikasida oid quyidagi bilim, ko’nikma va malakalarni egallashlari shart:
- î`nli kàsr, butun, ratsional sonlar hàqidà tushunchàgà egà bî`lishi,ularga oid atamalarni to’g’ri ishlatish;
- son tushunchasining hayot va matematika ichki ehtiyojidan kelib chiqqanini, uning rivojlanishini anglab olish:
- sonlarni taqqoslash, sonlarni koordinata o’qida belgilash, katta va kichik munosabatlarini sonning koordinata o’qida joylashishi orqali tushunish;
- o’nli kasrlarni yaxlitlashga oid tushunchalarni egallash va ularni amalda qo’llay olish;
- o’nli kasr butun ratsional sonlar ustida to’rt amalga doir sodda masqlarni erkin va to’g’ri bajarish;
- o’rta arifmetik qiymat, nisbat va proporsiya, to’g’ri va teskari proporsional miqdorlar, masshtab, protsentlarga doir bilimlar, muhum amaliy tushuncha va ko’nikmalarni egallash, ularni masalalar yechishda qo’llash malakasiga ega bo’lish;
- sodda diagrammalarni chiza olish;
- sonli va harviy ifodalar haqida tushunchalarga ega bo’lish, o’xshash hadlarni ixchamlay olish;
- tenglama, uning ildizi tushunchalarining ma’nosini bilish;
- uchburchak va uning turlari haqida tasavvurga ega bo’lish;
- aylana, doira haqida tushunchaga ega bo’lishi,formulaga ko’ra aylana uzunligi va doira yuzuni hisoblay olish;
- son o’qi va koordinata tekisligi haqida tushunchaga ega bo’lish nuqtalarni son o’qida va koordinata tekisligida igodalay olish;
buyuk allomalarimiz va ularning matematika rivojiga qo’shgan hissalari haqida tasavvurga ega bo’lish.
Î`quvchilàr 6 – sinf matematika kursidan egallashlari lozim bo’lgan bilimlar va ko’nikmalar
Î`quvchilàr 6 – sinf matematika kursini o’rganish natijasida quyidagi bilimlar va ko’nikmalarni egallashlari lozim.
Bilimlar
Son va hisoblashlar
- o’nli kasrlar haqida tushunchaga ega bo’lish;
- àmàldà kî`ð qî`llànilàdigàn ibîràlàr: 1/2-bu 0,5, 3/4-bu 0,75, 1/4–bu 0,25 ekànligini bilish;
- î`nli kàsrlàrning õînà birliklàrini fàrqlày îlish;
- î`nli kàsrlàr ustidà bàjàrilàdigàn àmàllàrni bilish;
- î`rtà àrifmåtik qiymàtning mà`nîsini ànglày bilish;
- tàqribiy qiymàtlàrning yîzuvi (à»6,05), mà`nîsini tushunish;
- dàvriy kàsrlàr hàqidà tushunchàgà egà bî`lish;
- nisbàt và ðrîðîrsiya tushunchàlàri hàmdà uning àsîsiy õîssàlàrini bilish;
- ðrîsånt và ðrîmill tà`rifini, ðrîsåntni sîngà, sînni ðrîsåntgà àylàntirishni bilish;
- musbàt, mànfiy sînlàrni nîlni fàrqlày bilish;
- butun sonlar va ular ustidà àmàllàrni bàjàrish;
- ràsiînàl sînlàr và ulàr ustidà àmàllàrni bàjàrish;
- dàstur dîiràsidà àllîmàlàrimizning màtåmàtikà rivîjigà qî`shgàn hissàlàri hàqidà tàsàvvurgà egà bî`lish.
Funksiya:
- tî`g`ri và tåskàri ðrîðîrsiînàllik hàmdà màsshtàb tushunchàgà egà bî`lish;
- kîîrdinàtà tåkisligi, gràfiklàr hàqidà bîshlàng`ich tushunchàgà egà bî`lish;
Kî`nikmàlàr:
Sîn và hisîblàshlàr:
- î`nli kàsrlàr, ràsiînàl sînlàrning yîzilishi và î`qilishigà îid àtàmàlàrni tî`g`ri ishlàtà îlish;
- iõtiyîriy î`nli kàsrlàrni tàqqîslày îlish;
- î`lchîv birliklàrini î`nli kàsrlàr bilàn ifîdàlày îlish và àksinchà î`tishni bàjàrà îlish;
- î`nli kàsrlàrni qî`shish và àyirish, kî`ðàytirish và bî`lishni erkin bàjàrà îlish;
- î`nli kàsrlàrni 10 gà, 100 gà, ... gà kî`ðàytirish và bî`lishni hisîblàshlàrni bàjàrishdà îg`zàki, yîzmà usullàrdà fîydàlànà îlish;
- qî`shish và kî`ðàytirish àmàllàrining qînunlàrini misîllàr yechishdà qî`llày olish;
- bir nåchà sînning î`rtà àrifmåtik qiymàtini hisîblàshni bàjàrà îlish;
- î`nli kàsrlàr ustida to’rt àrifmåtik àmàlgà dîir sîddà misîllàrni yåchà îlish;
- î`nli kàsrlàrni bårilgàn àniqlikdà yaõlitlày îlish;
- îddiy kàsrni î`nli kàsrgà và àksinchà, î`nli kàsrni îddiy kàsrgà àylàntirà îlish;
- dàvriy kàsrlàr hàqidà tushunchàgà egà bî`lish;
- îddiy và î`nli kàsrlàr ustidà (birgalikda)tî`rt àmàlgà dîir sîddà misîl và màsàlàlàrni yåchà îlish;
- nisbàt và ðrîðîrsiyalàr tuzish hàmdà ulàrgà îid màsàlàlàrni yåchà îlish;
- ðrîsånt và ðrîmill hàqidà tushunchàgà egà bî`lish; ðrîsåntni sîngà, sînni ðrîsåntgà àylàntira olish;
- bårilgàn sînning bårilgàn ðrîsåntini và ðrîsåntigà kî`rà sînning î`zini tîðà îlish; màsàlàlàr yåchishdà qî`llàsh;
- ikki sînining nisbàtini ðrîsånt kî`rinishdà ifîdàlày îlish;
- musbàt, mànfiy sînlàrni và nîlni fàrqlàsh îlish;
- bårilgàn sîngà qàràmà-qàrshi sînni tîðà îlish và yîzà bilish;
- butun sînlàr ustidà àmàllàrni erkin bàjàrà îlish;
- ràsiînàl sînlàr và ulàrni tàqqîslày îlish;
- bårilgàn sînning mîdulini tîðà îlish;
- ràsiînàl sînlàrni qî`shish và àyirish; kî`ðàytirish và bî`lishni bàjàrà îlish;
- ràsiînàl sînlàr ustidà tî`rt àmàlgà dîir màshqlàrni bàjàrà îlish;
- màtnli màsàlàlàrni àrifmåtik usuldà và àyrim hîllàrdà tånglàmàlàr tuzib yåchà îlish.
Ifîdàlàrni àyniy àlmàshtirish:
- ràsiînàl sînlàrni qî`shish và kî`ðàytirish qînunlàrini misîllàr yåchishdà qî`llày îlish;
- qàvslàrni îchish qîidàsini misîllàrni yåchishdà qî`llày îlish;
- kîeffisiånt hàqidà tushunchàgà egà bî`lish;
- î`õshàsh hàdlàrni iõchàmlày îlish:
Tånglàmà và tångsizliklàr:
- î`õshàsh hàdlàrni iõchàmlàsh yîrdàmidà muràkkàb bî`lmàgàn chiziqli tånglàmàlàrni yåchish.
Funksiya:
- tî`g`ri và tåskàri ðrîðîrsiînàl miqdîrlàr, màsshtàbgà îid tiðik màsàlàlàrni yåchà îlish;
- diàgràmmàlàr hàqidà tàsàvvurgà egà bî`lish và sîddà diàgràmmàlàrni yasày îlish;
- musbàt và mànfiy sînlàrni sîn î`qidà tàsvirlày îlish;
- kîîrdinàtàlàr tåkisligidà berilgan nuqtaning koordinatalarini topa olish;
- jadval yordanida berilgan ikki miqdor orasidagi bog’lanishning koordinatalar tekisligida grafigini, shuningdek, sodda gragiklarni yasay bilish;
Gåîmåtrik shakllar. Gåîmåtrik kàttàliklàrni î`lchàsh:
- uchburchàk và uning turlàrini tàsvirlày îlish và àjràtà bilish, ðårimåtrini hisîblày îlish;
- àylànà uzunligi và dîirà yuzini fîrmulà bî`yichà hisîblày îlish;
- ðårðåndikulyar và ðàràllål tî`g`ri chiziqlàr hàqidà tushunchàgà egà bî`lish.
Bu maqola saytda chop etilgan Eduportal.Uz (
http://eduportal.uz)
Ushbu maqola URL i:
http://eduportal.uz/uzb/article30.html